شخصيت علمي و فرهنگي ظهيرالدين محمدبابر

     ظهيرالدين محمد بابرنه تنها يک چهرهء جنگي پيروزمند، درطول زندگي پر واقعه خود بوده بلکه  شخصيت عظيم سياسي، نظامي و ادبي اخير قرن نهم و اوايل قرن دهم هـ.ق خراسان، ماورألنهر و هندوستان مي باشد که تأليفات و آثار ارزشمند و مهمي را به لسان هاي ترکي، چغتايي، فارسي- دري اعم ازنثر و شعر از خود بماندگار گذاشته است البته اثرهاي موصوف قرار نوشتهء اهل نظر و مؤرخان قديم و جديد از عبارات فصيح و بليغ برخوردار است. البته ما شخصيت ظهيرالدين محمد بابر را با القاب معدود خلاصه کرده نمتوانيم يعني شخصيت او را با القاب سلطان يا امپراطور ويا شاعر خلاصه سازيم زيرا شخصيت آن از ابعاد گسترده يي برخوردار است. او علاوه از شاعري، نثرنگار چيره دست، جغرافيه دان واقعي، هنردوست و موسيقي شناس، مخترع و ايجادگر(خط بابري) نيز ميباشد بخاطر تثبيت مطالب متذکره نوشته پوهاند عبدالحي حبيبي را در باره ظهيرالدين محمد بابر اقتباس ميکنيم:

     « بابر شخصيت جامعي است، در محيط کلتوري که پرورده شده بود او را يک شخص مسلمان حنفي مذهب و معتقد به طريقت، طريقت نقشبنديه به بار آورده بود سپاهي گري و جنگ آوري در خاندان او از اميرتيمور باقي مانده است. با علوم اسلامي و زبان عربي هم آشنايي داشت شاعر دو زبان اوزبيکي و فارسي بود و در هر دو زبان نثري روان مي نوشت با فنون ظريفه مانند نقاشي، موسيقي و شاعري ذوقي داشت و تمام اين مزايا و صفات در بابرنامه متجلي است»

     بايد دانست که بابر به طريقه نقشبنديه معتقد بوده و به درويشان ارادت خاص داشت چنانکه درشعر ذيل گفته است:

                  درويشان را گرچه نه ازخويشانيم     ليک از دل وجان معتقدايشانيم

                 دور است مگوي شاهي از درويشي    شاهيم ولي بنده درويشانيم

     يکي از اثرهاي مهم و ارزشمند ظهيرالدين محمد بابر همانا بابرنامهء او که بنام هاي تزک بابري يا واقعات بابري نيز ياد شده نمايانگر شخصيت بزرگ، جامع ذوق ادبي، نقادي و راستگويي اوست و به زبان ترکي چغتايي لهجه شرقي (زبان اوزبيکي) نوشته شده است که داراي نثر روان و شيرين و معايير ادبي زبان اوزبيکي مي باشد و در قيد نثرنگاري متقدم اش که پيرو لسان هاي عربي و فارسي است نمي باشد.

     عبدالحي حبيبي در طرز شيوه بيان و نگارش کتاب مذکور چنين تحرير نموده است.

     « گوينده گان اين زبان آنرا به سهولت خوانده مي توانند و از شستگي عبارات و متانت آن حظ مي برند»

     بابر در بابرنامه خود ديدنيهاي خود را بسيار به صداقت تحرير و از کردار خود و ديگران نقادي مي نمايد.

     بابر به هر محيطي که قدم مي گذاشت از وضع جغرافيايي، اقتصادي، آب و هوا، زراعت، حيوانات، راهها، حصارهاي جنگي، اخلاق مردم از اوضاع علمي و ادبي و حتي افکار و نظريات رجال مقتدر با دقت و بصيرت کامل معلومات کسب نموده طوريکه ديده يا شنيده بود عيناً مي نگاشت.

     « ازسن  12سالگي، سال 899  هـ.ق (1493م) که در فرغانه پادشاه شده تا وقايع و ديدنيهاي 936 (1529م) که اواخر عمر اوست در اين باشرح دقيق و دلچسپي آمده است.

     طوريکه پيشتر تذکر بعمل آمد شخصيت ظهيرالدين محمد بابر داراي ابعاد وسيع در عرصه هاي سياسي، نظامي و ادبي است براي اثبات کلام خويش ادبي از جهان ادبيات او قطعه شعراش که به زبان اوزبيکي مي باشد. طور نمونه تذکر داده ميشود.

غزل

                                 اوزني کونگول عيش ايله توتماق کيرک

                                         بيزني اونوتقانني اونوتماق کيرک

                                                       عيش وطرب گلبني غا سوبيريب

                                                         غصه نهالين قوروتماق کيرک

                                           تيره دورورزهددمي دين کونگول

                                        عشق اوتي بيرله ياروتماق کيرک

                                                         هرنيمه گاغم ييما غم کوپ تورور

                                                         عيش بيله اوزني آووتماق کيرک

                                               قويمه مشقت ارا بابرکونگول

                                          اوزني فراغت بيله توتماق کيرک

 عبدالاحد«حقيار» مديرمسئوول نشريه آيدين اندخوي