بسم الله الر حمن الرحیم

معرفی مختصری از زندگینامهء امیرعلی شیر نوایی

امير علي شير نوايي، متفكر بزرگ، شاعر، اديب و نويسنده چيره دست روزگار، مرد دين و سياست، شخصيت معروف و شناخته شده جهاني به تاريخ نهم فوريه سال 1441 ميلادي مصادف با هفدهم رمضان المبارك سال 844 هجري قمري در هرات، در يك خانواده متدين و روشنفكر چشم به جهان گشود. علي شير نوايي در چهار سالگي تحصيلات ابتدايي خويش را آغاز و در ده سالگي شروع به شعر گويي كرد. علي شير نوايي ذواللسانين بود و به زبانهاي تركي و پارسي، اشعار و داستانهاي زيادي را به رشته تحرير در آورد. او در نبشته هايش توده ها را به نيكي، راستي، تقوا، طهارت و آموزش و پرورش فرا خوانده است. يكي از آثار گرانقدر علي شير نوايي كليات خمسه وي است. او در آثار و اشعار تركي اش نوايي و در نبشته هاي خود به زبان پارسي فاني تخلص مي كرد. چون كه علي شير نوايي شاعر مبتكر و دانشمند مدبر و نويسنده و سياستمدار با تدبير بود و در عين حال برادر رضاعي سلطان حسين بايقرا بود، مورد اعتبار و اعتماد سلطان قرار گرفت و در پستهاي حساس دولتي ايفاي وظيفه نمود و به مقامهاي عالي نايل گرديد. امير علي شير نوايي نيز تلاشهاي پيگير و مساعي خستگي ناپذيري را جهت تقويت و استحكام حكومت سلطان حسين بايقرا به خرج داد و پيروزمندانه از آب درآمد. نوايي در آباداني و شكوفايي كشور نقش سازنده و عمده اي را بازي كرد. مكتبها، مدرسه ها، مساجد و بيمارستانها و پلها ايجاد نمود كه تعدادش از 370 تجاوز مي كرد. با در نظر داشت اين حقيقت مسلم و انكار ناپذير تاريخي علي شير نوايي در خراسان و تركستان از نظر ايجاد مراكز خيريه شخصيت كم نظير شناخته شده است. در اين خصوص و همچنين تجديد و احياي تمدن و فرهنگ اصيل ناب اسلامي و انساني از نويسنده هاي بزرگ جهان و مورخان ممتاز چون دولت شاه سمرقندي و خواند مير و ديگران معلومات مستند و موثق به دست آورد. علي شير نوايي كتابهاي زيادي از خود به ارمغان گذاشته است كه مهمترين آن خمسه است كه حاوي 64000 بيت مي باشد. اين كليات اشعار مشتمل بر پنج مثنوي است. بخش اول خمسه را تحية الابرار تشكيل مي دهد كه بيشتر درباره اخلاق و تصوف اسلامي است و چهار بخش ديگر آن داستانها و افسانه هاي منظومي است كه به نامهاي فرهاد و شيرين، ليلي و مجنون، سد سكندري و سبعه سياره در دسترس علاقه مندان و خوانندگان گرامي قرار دارد كه به سبك امير خسرو دهلوي و نظامي گنجوي سروده شده و داراي مفهوم و محتوايي عالي است. اثر گرانبهاي ديگر نوايي كتاب خزاين المعاني اوست كه حاوي 55000 بيت مي باشد. همين گونه نوايي كتابي هم به زبان پارسي نگاشته است كه متجاوز از 12000 بيت را در بر مي گيرد. نوايي در اواخر عمر عزيزش كتاب لسان الطير را به رشته تحرير در آورد كه حاوي 7000 بيت مي باشد و در آن از سبك كتاب منطق الطير شيخ فريدالدين عطار پيروي گرديده است. همچنين علي شير نوايي كتاب محاكمه اللغتين، خمسه المتحيرين، محبوب القلوب، مجالس النفايس و غيره را نوشت كه از شهرت جهاني برخوردار است. علي شير نوايي بر زبانهاي عربي، اوزبكي و پارسي تسلط كامل داشت. به ويژه به زبانهاي اوزبكي و پارسي آثار گرانقدري از خود بر جاي گذاشته است كه بدين مناسبت به شاعر ذواللسانين شهرت يافته است. نوايي هميشه از اشخاص نيك، مخير، ساعي، كوشا و پركار قدرداني به عمل آورده و در تقويت و تشويق ايشان از هيچ نوع همكاري دريغ نورزيده است اما بر عكس از عناصر تنبل و بيكاره و بار دوش جامعه انتقاد نموده است. نوايي ذواللسانين با حافظ لسان الغيب در اين مورد همنوا به نظر مي رسد كه حافظ شيراز با انتقاد از اهل زمانه سروده بود:

اسب تازي شده مجروح بزير پالان

طوق زرين همه در گردن خر مي بينم


نوايي گفته است:

اي نوايي خلق ني كور د يم عجايب بي تميز

سو كيلتير گن خوار و زار و كوزه سيند ييرگن عزيز


علي شير نوايي شخصي كريم و بخشنده بود. از دانشمندان، فضلا و شاعران قدرداني به عمل مي آورد. پرفسور براون او را به ماليناس سيلينوف رومي تشبيه كرده است، زيرا كه علما و دانشمندان دور و برش حلقه مي زدند. علي شير نوايي يكي از ارادتمندان خاص مولانا نورالدين عبدالرحمن جامي بود، جامي بيشتر نبشته هايش را به تقاضاي علي شير نوايي به رشته تحرير در آورده است. مولانا نورالدين عبدالرحمن جامي به سال 898 ها. مصادف با 1492 م. چشم از جهان فرو بست و به رحمت ايزدي پيوست و علي شير نوايي مرثيه اي را به شكل تركيب بند نوشت كه مشتمل بر هفتاد شعر است. تركيب بند نوايي با شعر زير آغاز مي شود:

هر دم از انجمن چرخ جفايي دگرست

هر يك از انجم او داغ بلايي دگرست


امير علي شير نوايي به زبانهاي تركي و پارسي كتابهاي زيادي نوشته است كه كتابهاي زير را مي توان از مهمترين آنها شمرد:

1ـ چهار ديوان غزليات مشتمل بر:
الف ـ غرايب الصغر
ب ـ نوادر الشباب
ج ـ بدايع الوسط
د ـ فوايد الكبر.

2 ـ خمسه كه مشتمل بر:
تحية الابرار، فرهاد و شيرين، ليلي و مجنون، سد سكندري و سبعه سياره.

3 ـ مثنوي لسان الطير،

4 ـ تذكره مجالس النفائس،

5 ـ سراج المسلمين،

6 اربعين منظوم،

7 ـ نظم الجواهر،

8 ـ محبوب القلوب،

9 ـ تاريخ انبيا

10 ـ تاريخ الملوك العجم،

11 ـ نسائم المحبه،

12 ـ رساله عروضيه،

13 خمسة المتحيرين،

14 ـ محاكمة اللغتين،

15 ـ حالات پهلوان اسد،

16 ـ حالات سيد حسن اردشير،

17 ـ مفردات در فن معما،

18 ـ قصه شيخ صنعان،

19 ـ مناجات نامه،

20 ـ منشأت تركي،

21 ـ ديوان پارسي،

22 ـ منشأت پارسي،

23 ـ ميزان الاوزان،

24 ـ مكارم اخلاق.

علي شير نوايي به سال 880 هجري مصادف با 1501 ميلادي اين دار فاني را به قصد آن دار باقي ترك و به رحمت ايزدي پيوست. ( ماندگار- فرهنگ وهنرترکمن ها وانديشه).

 ( بر گرفته شده از نوایی )
 

عید آمد و عید آمد وان بخت سعید آمد

برگیر و دهل می‌زن کان ماه پدید آمد

عید آمد ای مجنون غلغل شنو از گردون

کان معتمد سدره از عرش مجید آمد

عید آمد ره جویان رقصان و غزل گویان

کان قیصر مه رویان زان قصر مشید آمد

برخیز به میدان رو در حلقه رندان رو

رو جانب مهمان رو کز راه بعید آمد

غم‌هاش همه شادی بندش همه آزادی

یک دانه بدو دادی صد باغ مزید آمد

من بنده آن شرقم در نعمت آن غرقم

جز نعمت پاک او منحوس و پلید آمد

بربند لب و تن زن چون غنچه و چون سوسن

رو صبر کن از گفتن چون صبر کلید آمد

حــضـار گـرامـی!

نـخـســـت ازیـنـکـه در این مـحـفـل عـیـدی مـرا نـیـز شـــریـک نـمـوده ایــد تـشـــکـرات عـرض کـرده و حـلـول عـیـد ســعـیـد اضحیٌ را بـه فـرد فـرد شـــمـا تـبـریـک و تـهـنـیـت عــرض مـیـنـمـایـم. قـســمـیـکـه شــمـا آگـاه هـســــتـیـد، ایـن روزهـای خـجـســـتـه در کـشــور عـزیـزمـا افغانستان بـه اشــکـال گـونـاگـون تـجـلـیـل مـیــشــود. مـا کـه در دیـار غـربـت دور از وطــن و عـنـعـنـه هـای مـلـی خـویـش حـیـات بـســرمـیـبـریـم، بـا خـطـردور شـــدن از عـنـعـنـه و کـلـتـور پـرغـنـای کـشــور خـویـش قــرارگـرفـتـه ایـم. خـصـوصـاً نـســل جـوان مـا در جـامـعـه امـروزی مـا خـیـلـی هـا آســـیـب پـذیـراســـت.

انـجـمـن افغانهابـا بـا بـرگـذارکـردن چـنـیـن مـحـافـل از کـلـتـور وعـنـعـنـه هـای مـلـی یـاد کـرده و بـه غـنـا هـای مـلـی ارج مـیـگـذارد. خـویـش را مـسـعـود مـیـدانـم کـه در چـنـیـن مـحـفـل دوســتـی، صـفـا و صـمـیـمـت بـوده و عــیـد هــمـه تـان رابا قـطـعـه شـعـری که به مـنـاســبـت عـیـد ســعـیـد اضحیً به زبان اوزبـیکی ســروده شـده به حـضـور شـما قـرائـت نموده بـدیـن وســیـلـه تـبـریـک و تـهـنـیـت عـرض مـیـنـمـایـیـم.

عید قربان کیلدی دیب

عــید قربان کیلدی دیب جانیم نی قربان ایله سم
طرفه کونلر بولدی دیب یاریم نی مهمان ایله سم

چین یورکدن قوتلیق ایتیب عــــــید قربان مقدمیـن
سیوگلی سیور یاریم نی شاد و خــندان ایله سم

باده وصلین ایچــیب اوزیــم نی مخـــمور ایله بـــان
برچه قیغولر اونوتیب ترک هـــــــــــجران ایله سم

الـفت ایله ب گر محبـــــــــت قیلسه اول زیبا صنم
ارزیگه ی جان کویدیریب بغـریم نی بریان ایله سم

جان و دل نی تاپشیریب مســــتانه یاریمگه تانیش
وعده یلغان بولمه سین دیب عهد و پیمان ایله سم

باعرض احترام

انجمن فرهنگی و کلتوری بابر

 

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ازدواج های دالری در افغانستان

پسری که امروزمیخواهد در افغانستان عروسی نماید به جای 10 درهم شرعی باید 7000 دالر امریکای داشته باشد. به خاطر که خانواده دختر در برابر دوستان واقاربش خود را کم احساس نکند، باید شیرینی خوری و عروسی در یکی از سالون های درجه اول برگزار گردد. سوالی این که این پول را جوانی که 25 سال شاید هم بیشتر از عمر ش را در جنگ سپری نموده از کجا نماید، وجدان کمتر از خانواده ها را ناراحت میسازد.

بار گران ومصارف بی حد  ازدواج باعث گردیده که تعداد زیادی از جوانان یا مجرد بمانند ویا زندگی  شانرا با قرضداری ،  بدبختی و مشکلات زیاد تحمل نمایند.

تعدادی از خانواده های افغان زمانیکه پسری یا خانواده  پسری به خواستگاری دختر شان میآید، کمتر به زندگی و خوشبختی آینده دختر شان می اندیشند و بیشتر به جیب پسر توجه دارند. سوال اینکه آیا این مرد میتواند دخترمارا خوشبخت بسازد کمتر مطرح میگردد. خوشبختی را بیشتر به اقتصاد خوب مرد که شاید مرد بد عملی باشد و شاید هم مردی زن دار باشد، وابسته میدانند. اینکه دختر خانواده چه خواست و آرزوی  دارد اصلاٌ مطرح بحث قرار نمیگیرد. عبدالروف که جوان 24 ساله است و  در شهر کندز دکانداری میکند از مشکل فعلی زندگی اش چنین تعریف مینماید: " من وقتی مادرم را به خواستگاری دختری که وی را دوست دارم و او هم من را دوست دارد فرستادم ، آنها گفتند که به قندشکنی در قاب (بشقاب) باید 1000 $ دالربگذاریم و باید در هوتل شیرینی خوری بکنیم، و وقتی که عروسی میکنیم قلینش(شیربهاء) را باید 3 لک (سه صدهزار)افغانی که 6 هزار دالرمیشود، باید بدهیم. متاسفانه فامیل دختر میگوید تا که اینقدر پیسه نداشته باشید، ما دختر ما را برای تان نمیدهیم."

عبدالروف یکی از هزاران جوانی است در افغانستان که به خاطر این ازدواج های دالری تا حال موفق نگردیده دختری را که دوست دارد شریک زندگی اش نماید. خانواده های افغان به صورت عموم به محبت دو جوان که شاید زندگی آینده شانرا در کنار هم با خوشبختی بگذرانند، ایمان ندارند. بیشتر به دوستی و محبت بعد از ازدواج عقیده دارند که کمتر دوستی و محبت است تا مجبوریت؛ به ویژه مجبوریت دختران. عبدالروف میگوید: خانواده دختریکه همدیگر مانرا دوست داریم، مرد زن دار را که پول دارد ترجیح میدهد. مردی که او هم خواستگار همین دختر است، مرد زن داریست که دخترش هم سن دختری است که از او خواستگاری نموده است . اما خانواده دختر شاید برای وی دختر شانرا بدهد. در این صورت هردوی شان تصمیم گرفته اند که اگر به مراد شان نرسند، دست به خودکشی بزنند. وی میگوید:" نمیدانم چرا خانواده های افغان با سرنوشت جوانان شان چنین بازی مینمایند."

برگرفته شده از سایت آریایی

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

پــروفــیـســـور عـنـا یـت الله شـــهــرانـی


عـنـایـت الله شــهـرانـی درهـشـــتـم قـوس 1321 هـ ش، مـطـابـق به یازدهــم

نـوامـبـر 1942 مـســیـحی در قـریـۀ شــهــران خـاش ولایـت بدخـشـان تـولـد

شــــده و فــرزنـد دانـشــــــمـنـد و روحـانـی شــــاد روان الـحـاج آخــونـد مـلا

عـبـادالله خـان شــهــرانـی مـیـبـاشـــد. اولـیـن مـربـی عـنـایـت الله شــهــرانـی

پـدرش بـوده کـه در مـنـطــقــۀ خـاش یـگـانـه مـوســس مـکـتـب رســـمـی بــا

هـمـکـاری مـدیـریـت مـعـارف بدخـشــان و اولـیـن مـعـلـم افـتـخـاری و بـعـداً

هـم یکی از اســـتـادان رســمی مـکـتـب خـاش بـود، کـه شــاگـردان مـسـتـعـد

بـســـیـاری را بـه جـامـعـه تـقــدیـم نـمـوده اســت.

قـریـۀ شـهـران کـه درمـرکـز وادی ســرســــبـزو زیـبـای خـاش مـوقــعــیـت

داشـــتـه، ازایـنکـه درآن زمان بـازاری وجـود نداشــت، تـبـادلات بـصـورت

جـنـس درمـقـابـل جـنـس صـورت مـیگـرفـت. اهـالی این قـریۀ زیـبا عـمـومـاً

زراعـت پـیـشــه بـوده و بـه شــکـل ابـتـدایـی و ســاده حـیـا بـسـرمـیـبـردنـد.

عـنـایـت الله شــهـرانی تـحـصـیـلات آغـازیـن را درقـریـۀ شـهـران بـمـکـتـب

"مـعـروف خـاش" تـمـام نـمـوده، حـســن خـط را تا بـه مـرحـلـۀ ابـتـدایـی نـزد مـحـمـد مـجـتـبـی خـان و نـورمـحـمـد خـان آمـوخـت و در قـســـمـت کـاردســـتـی و رســامـی در مـیـان هـمـه شــاگـردان مـکـتـب مـمـتـازبـود. وی، مـتـوســطـه را در مـکـتـب ابـن سـیـنـای کـابـل خـوانـدو حـســـن خـط و امـلاء را نـزد ســیـد مـحـمـد ایـشــان الـحـســیـنـی فـرا گـرفـت. بـی عـلاقـه بـودن شــهـرانـی به درس و کـتـاب در اوایـل تـحـصــیـل مـانـع درخـشـش و طـراویـدن اســــتـعـداد هـای نـهـفـتـۀ وی نـشـــده، و در آوان تـحـصـیـل دورۀ ثـانـوی در دارالـمـعـلـمـیـن کـابـل ازمـمـتـازتـریـن شـــاگـردان بـود. اســتـعـداد فـطـری و فـکـری وی به دیـده هـای زیـرک و تـیـزبـیـن مـحـمـد یـوســف خـان مـحـســـنی نـقـش بـســتـه و درصـنـف دوازدهـم بـا هـمـکـاری مـحـســـنـی کـتـاب رهـنـمـای ســواد آمـوزی را بـا تـصـویـرات آن تـألـیـف نـمـود. درضـمـن، کـتـابـهـای فـزیـک کـه تـوســط اســتـاد مـحـمـد اســـلـم خـان تـالـیـف شـــده بـود، تـوســط شـــهـرانـی رســامـی شــده اســـت.

بـعـد از ســپـری نـمـودن مـوفـقـانـۀ امـتـحـانـات کـانـور در سـال 1962 مـیـلادی، شــامـل دانـشـــکـدۀ تـعـلـیـم و تـربـیـه پـوهـنـتـون کـابـل گـردیـده کـه ازجـمـلـۀ اولـیـن شــاگـردان مـوســسـۀ فـوق الـذکــربـود.

زمـانـیـکـه مـحـصـل سـال دوم بـود، بـه تـشــویـق اســتـاد عــبـدالـرحـمـن یـوســفـی رســالـۀ حـضـرت بـیـدل را نـوشــتـه و در مـوســسـۀ تـعـلـیـم و تـربـیـه چـاپ نـمـود. بـسـال سـوم فـاکـولـتـه کـتـاب "رهـنـمـای تـدریـس هـنـر" را بـه هـمـکـار اســتـاد غـلام مـحـی الـدیـن شـــبـنـم و بـه سـرپـرســتـی عـبـدالـقــهــار خـان مـدیـر عـمـومـی کـورســهـای زمـســـتـانـی تألـیـف کـرده و در هـمـان سـال طـبـع شــده و جـهـت اســتـفـاده بـه کـورســهـای زمـســتـانـی بـه مـعـلـمـان تـوزیـع شــد. اثـر فـوق الـذکـر را مـیـتـوان اولـیـن کـتـاب رهـنـمـا و اصــول تـدریـس هـنـر دانـســـت کـه بـعـد هـا بـا اضـافـات و اصــلاحـات تـوســط مـؤلـف، بـا هـمـکـاری وزارت مـعـارف بـا اعـطـای جـایـزۀ نـقــدی در مـطـبـعـۀ فــرانـکـلـیـن بـچـاپ رســـــیـد. اســتـاد شــهـرانـی در فـاکـولـتـه از اســتـاد عـبـدالـغـفـور بـرشــنـا و دو نـفـر مـتـخـصــص امـریـکـای نـقـاشـی را در کـنـار مـضـامـیـن دیـگـر فـراگـرفــتـه و مـوفـق بـه اخـتـراع کـردن شــیـوه جـدیـد در دیـزان شــده و ایـن مـوضـوع در کـابـل تـایـمـیـز بـا ذکـر سـوانـح و نـمـونـه هـای کـاری وی تـوســط نـور رحـیـمـی و مـحـمـد شـفــیـع راحـــل طـبـع شــده و ایـن ابـتـکـارش در مـیـان هـنـرمـنـدان داخـلـی و خـارجـی از شــهـرت کـامـلـی برخـوردار بـود. درسـال چـهـارم فـاکـولـتـه، داکـتـرشــهـرانـی، کــتـاب "هـنـردرافـغـانـســتـان" را بـا هـمـکـاری اســـتـاد بـرشـــنـا تـالـیـف کـرد. ایـن کـتـاب اولـیـن تـذکـرۀ نـقـاشـــان افـغـانـســـتـان بـوده و تـاکـنـون نـیـز مـنـحـیـث مـآخـذ بـااعـتـبـار بـرای تـحـقـیـق هـنـر بـشــمـار مـیـرود. تـوانـایـی و اســتـعـداد شــهـرانـی عـلاقـه مـسـوولـیـن را جـلـب کـرده و وزیـر مـعـارف وقـت داکـتـرعـلی احـمـد پـوپـل امـر طـبـع دوبـارۀ تـذکـرۀ نـقـاشـــان و کـتـاب هـنـر را با صـحــافــت عـالی صـادر نـمـود.

در عـیـن زمـان، رســالـۀ "افـکـار تـربـیـتـی آرتـور شــوپـنـهـاور" وی مـورد تــقــدیـرو تـمـجـیـد اســتـادانـش قــرارگـرفـت و بـعـداز اتـمـام دانـشــگـاه کـابـل بـه سـال 1965 مـیـلادی کـه قـرار بـود در کـدر عـلـمـی پـوهـنـتـون پـذیـرفـتـه شــــــود ولـی عــمـداً بـه اکـادمـی تـربـیـۀ مـعـلـم فـرســتـاده شــده کـه بـاعـث دلـســردی و عـدم عـلاقـه شــهـرانـی شــده و مـنـجـر بـه اســتـعـفـایـش شــد. اســتـعـداد شــهـرانـی شــفـیـتـه گـانـش را بـه حـرکـت در آورده و بـنـا بـر دعـوت آقـای مـحـمـد سـالـم مـســعـودی بـه دارالـمـعـلـمـیـن کـابـل مـنـحـیـث اســتـاد بـه فـعـالـیـت آغـاز کـرد. هـمـزمـان بـا کـار در دارالـمـعـلـمـیـن کـابـل، کـورس یـکـسـالـۀ مـافـوق لـیـســانـس را بـه ســرپـرســتـی وزارت مـعـارف بـنـام کـونـســـلـیـنگ گـایـدنـس کـه مـســایـل روانـشــنـاسـی را بـحـث مـیـکـرد، فـراگـرفـتـه و پـس ازاتـمـام کـورس، دوســال را عـمـلاً بـا مـحـصـلـیـن صـنـوف ســـیـزدهـم و چـهـاردهـم در خـصـوص حـل مـشــکـلات روانی مـوفـقـانـه کـارکــرد.

درمـوســســۀ دارالـمـعـلـمـیـن داکـتـرشــهـرانـی بـه عـنـوان نـقـاش و نـویــســنـدۀ ادبـیـات فـولـکـوری شــهـرت داشــت. مـقـالات و مـضـامـیـن اش در بـرابـرنـمـایـنـده گـان مـطـبـوعـات چـون: آریـانـا، ادب و فـولـکـلـور مـســلـســلاً بـچـاپ رســـیـده اســـت. نـقـش و مـوقـف هـنـری اســتـاد شــهـرانـی تـوســط اســتـاد عـلـی اصـغـر بـشــیـرهـروی در مـجـلـۀ ژونـدون نـقــد و بـررسـی شــده و بـه مـعـرفـی مـفـصــل اســـتـاد مـبـادرت ورزیـده اســت. اســـتـاد شــهـرانـی مـدت ســـه مـاه در قـاره هـای آســیـا و اروپـا ســیـاحـت کـرده، در ضـمـن مـعـرفـی آثـار نـقـاشـی اش، تـوانـســـت کـه عـایـد مـالـی از هـنـر خـویـش نـیـزبـدســت آورد.

درسـال 1971 مـیـلادی پـیـونـد زنـدگـی را بـســت و ثـمـره ایـن وصـلـت یـک دخـتـرو سـه پـســرمـیـبـاشــد. ایـن وصـلـت درهـای جـدیـد امـکـانـات را بـه شــهـرانـی گـشــود و در سـال 1971 مـیـلادی بـعـد از غـالـب آمـدن در رقـابـت بـیـن داوطـلـبـان بـصـفـت اســتـاد در فـاکـولـتـه تـعـلـیـم و تـربـیـه پـذیـرفـتـه شــد. وی افـتـخـار مـدرســی را دریـن مـوســســه تـا ســال 1975 مـیـلادی بـدوش داشـــت. اســتـاد شــهـرانـی بـنـابـر دعـوت وزیـر کـلـتـور و هـنـرهـنـدوســتـان افـتـخـار ســفـر ســه هـفـتـه یـی را بـصـفـت پـروفـیـســورداشــتـه و طـی ایـن دیـدار ازمـراکـز مـشــهــور هـنـری هــنـد دیـدن بـعـمـل آورد. ایـن ســفـروی مـصــادف بـا ریـاســـت دکـتـرمـحـمـد حـیـدرخـان بـود. دردورۀ ریـاســـت داکـتـرعـبـدالاحـمـد جـاویـد وظـیـفـه رســامـی و نـقـاشـی نـمـودن پـورتـریـت هـای رؤسـای پـوهـنـتـون بـه انـگـشــت هـای هـنـرآفـریـن اســتـاد سـپـرده شــد. اســتـادشـهـرانـی هـمـکـار عـلـمـی نـزدیـک و صـمـیـمـی بـا داکـتـرعـبـدالاحـمـد جـاویـد و اســتـاد عـبـدالـحـی حـبـیـبی بـود. درســال 1975 مـیـلادی بـنـابـر پـیـشــنـهـاد ریـاســت فـاکـولـتـۀ ادبـیـات و عـلـوم بـشــری مـنـحـیـث اســتـاد در آن دانـشــکـده تـبـدیـل شــد. در ســال 1976 مـیـلادی بـعـد از ســپـری نـمـودن مـوفـقـانـۀ امـتـحـان بـیـن اســتـادان پـوهـنـتـون جـهـت تـحـصـیـل مـاســتـری بـا اســتـفـاده از ســکـالـرشــیـپ فـولـبـرایـت عـازم ایـالات مـتـحـدۀ آمـریـکـا گـردیـد. بـنـا بـه گـفـتـۀ اســتـاد شـهـرانـی، ایـن مـوفـقـیـت وی تـوأم بـا مـمـانـعـت هـای ســیـاســی و تـبـعـیـضـی بـوده و چـشــم دیـدهـای خـویـش را چـنـیـن نـقـل مـیـکـنـد: "قـبـل از رفـتـن بـه ایـن سـکـالـرشــیـب از طـرف مـعـاون فـاکـولـتـۀ ادبـیـات بـمـشــکـلات روبـرو شــدم. مـعـاون فـاکـولـتـه بـه ادارۀ فـولـبـرایـت مـیـگـویـد کـه مـا مـیـخـواهـیـم تـنـهـا از یـک قـوم گـارد مـمـلـکـت را تـربـیـه نـمـایـیـم و چـون شـهـرانـی مـنـســوب بـدان قـوم نـیـســت، لـذا فـاکـولـتـه بـه رفــتـنـش بـه آمـریـکـا مـوافـق نـیـســت. ولـی بـعـد از سـه مـاه ایـن مـشــکـل مـوفـوع گـردیـده ، تـکـت و پـاســپـورتـم داده شــده و عـازم آمـریـکـا گــردیـدم."

داکـتـرشــهـرانی بـعـدازاتـمـام دورۀ مـاســتـری در سـال 1978 مـیـلادی دوبـاره بـه وطـن بـرگـردیـد. حـیـن تـحـصـیـل در دورۀ مـاسـتـری یـک تـعـداد کـورســهـای دورۀ داکـتـری را نـیـز بـه پـایـان رســـانـیـد. بـعـد از بـازگـشــت، دوبـاره بـحـیـث اسـتـاد در فـاکـولـتـۀ ادبـیـات و عـلـوم بـشــری شــروع به کـارنـمـوده و کـورســهـای فــولـکـلـوررا بـه مـحـصـلان خـارجـی فـاکـولـتـۀ ادبـیـات و مـضـامـیـن هـنـری را بـه شـعـبـات نـقـاشـی و هـیـکـل تـراشـی تـدریـس نـمـود.

درسـال 1979 مـیـلادی مـنـحـیـث آمـردیـپـارتـمـنـت هـنـرهـای زیـبـای فـاکـولـتـۀ ادبـیـات مـقـرر و بـه فـعـالـیـت هـای انـکـشـاف هـنـرهـای زیـبـا دســت یـازیـد. داکـتـرشــهــرانـی، در دورۀ آمـریـت خـود بـه اصــلاحـات اســاسـی دیـپـارتـمـنـت هـنـرهـای زیـبـای فـاکـولـتـۀ ادبـیـات مـبـادرت ورزیـد و بـه تـوسـعـۀ آن پـرداخـت. ایـجـاد شـعـبـات جـداگـانـۀ نـقـاشـی و هـیـکـل تـراشـی در سـال 1980 مـیـلادی، شـعـبـات مـوســیـقـی، تـیـاتـر، ســیـنـمـاتـوگـرافـی، دیـزایـن و گـرافـیـک، تـعـلـیـم و تـربـیـه هـنـر و تـاریـخ هـنـر از جـمـلـه خـدمـات فـرامـوش نـاشــدنـی داکـتـرشــهـرانـی مـیـبـاشـــد. تـأســیـس شــعـبـات فـوق الـذکـر بـه مـثـابـۀ گـام نـخـســت تـعـلـیـم هـنـربـه ســویـه دانـشـگـاه و یـا اکـادمـیـک بـشــمـار مـیـرفـت. گـنـجـانـیـدن شــعـبـات فـوق در چـوکـات فـاکـولـتـۀ ادبـیـات نـامـمـکـن بـود و بـنـا بـه مـوافـقـۀ ریـاســت پـوهـنـتـون، آمـریـت دیـپـارتـمـنـت هـنـرهـای زیـبـا مـســتـقـلاً ایـجـاد شـده و داکـتـر شـهـرانـی مـنـحـیـث اولـیـن آمـر و مـوســس ایـن دیـپـارتـمـنـت مـقـرر گـردیـد. در عـیـن وقـت داکـتـرشـهـرانـی ریـاســت افـتـخـاری بـخـش نـقـاشـان اتـحـادیـۀ هـنـرمـنـدان افـغـانـســتـان را نـیـز بـه ســمـت خـویـش داشــت.

بـعـداز شــهـادت دوبـرادر و مـحـبـوس شــدن بـرادرهـایـش در اوایـل سـال 1980 مـیـلادی و نـســبـت وضـع نـاهـنـجـار وطـن از طـرف دســتـگـاه خـودفـروخـتـۀ رژیـم کـابـل و روبـرو شــدن بـا مـشـکـلات ســیـاسـی کـه بـا خـطـرات جـانـی هـمـراه بـود، داکـتـرعـنـایـت الله شــهـرانـی را مـجـبـور بـه تـرک وطـن نـمـود. درسـال 1981 مـیـلادی بـه پـاکـســتـان مـهـاجـرت کـرد و تـا سـال 1982 مـیـلادی در دانـشـگـاه پـشـاور مـنـحـیـث اســتـاد در بـخـش مـطـالـعـات آســیـای مـرکـزی و فـاکـولـتـۀ جـغـرافـیـا ایـفـای وظـیـفـه نـمـود. در زمـان هـجـرت درد مـادروطـن بـه قـلـبـش حـکـم مـیـرانـد و بـه فـعـالـیـت هـای ســیـاسـی خـویـش بـرضــد فـعـالـیـت هـای مـنـفـی روســهـا نـیـز ادامـه داد. نـیـرو وانـرژی اســتـاد در راه تـعـلـیـم وتـربـیـه مـادروطـن هـمـیـشــه نـیـرومـنـد بـوده و در لـحـظـات دشـوار چـارۀ جـهـت تـدریـس نـوبـاوه گـان مـیـجـســت. یـکـی از فـعـالـیـت هـای وی دریـن راســتـا نـیـز تـهـیـه و تـرتـیـب نـمـودن پـروگـرامـهـای مـضـامـیـن و نـصـاب تـعـلـیـمـی اطـفـال مـهـاجـر افـغـان از صـنـف اول تـا دوازده بـه ســرپـرسـتـی احـمـد شـاه احـمـدز ی بـود.

در نـیـمـۀ ســال 1982 مـیـلادی بـا فـامـیـل خـود بـه ایـالات مـتـحـدۀ آمـریـکـا در شــهـرتـوسـان ایـالـت اریـزونـا مـنـحـیـث پـنـاهـنـده ســکـونـت اخـتـیـارنـمـوده و درســال 1983 مـیـلادی شــامـل یـونـیـورســتـی اریـزونـا گـردیـد. داکـتـرشــهـرانـی، درسـال 1986 مـیـلادی شـهـادتـنـامـه دکـتـور (PhD) را در مـســلـک تـعـلـیـم و تـربـیـه بـدســت آورد.

ازسـال 1987 تـا 1990 مـیـلادی هـمـکـاری هـای قـلـمـی را بـا مـجـلـۀ نـامـه ی خـراســان و نـشــرات دیـگـر آغـازکـرده و در دانـشــگـاه اریـزونـا بـمـدت دوسـال مـنـحـیـث اســتـاد زبـان هـای آســیـای مـرکـزی ایـفـای وظـیـفـه نـمـود. در ایـام اقـامـت در شـهـرتـوسـان ایـالـت اریـزونـا در تـلـویـزیـون تـعـلـمـیـی مـشــتـرک بـیـن عـربـســتـان ســعـودی و مـعـارف آن شــهـر مـنـحـیـث طـراح و مـشــاور کـارکـرد.

امـیـد بـرگـشــت شــهـرانـی بـه وطـن در ســال 1990 مـیـلادی بـا شــرایـط نـاســازگـار کـشــور از طـریـق پـاکـســتـان بـه تـعـلـیـق افـتـاده و مـدت پـنـج ســال در اســلام آبـاد پـاکـســتـان مـتـوطـن گـردیـد. در طـی پـنـج سـال اقـامـت دســت بـه فـعـالـیـت هـای ســیـاسـی و هـنـری زده، عـلاوه بـر هـمـکـاری بـا سـازمـانـهـای مـجـاهـدیـن افـغـانـســتـان، مـنـحـیـث عـضـو رابـطـۀ عـالـم اسـلامـی نـیـز پـذیـرفـتـه شــده و وظـیـفـۀ مـســتـشــاریـت تـعـلـیـمـی را در آن ســازمـان بـعـهـده داشــت. ســفـرهـای فـرهـنـگـی، هـمـکـاری و دیـنـی بـه مـمـالـک مـســتـقـل جـدیـد آســیـای مـرکـزی (تـورکـسـتـان) از جـمـلـۀ پـیـآمـد هـای عـضـویـت در سـازمـان رابـطـۀ عـالـم اســلامـی بـود. در سـال 1992 مـیـلادی بـنـابـر دعـوت مـوســسـۀ پـیـونـد تـاجـیـکـســـتـان بـه دوشــنـبـه سـفـرنـمـوده، عـضـویـت و مـعـاونـیـت مـوســسـۀ بـزرگ پـیـونـد را بـه دســت آورده و بـا داکـتـرعـاصـمـی رئـیـس عـمـومـی پـیـونـد هـمـکـاری هـای عـلـمـی و فـرهـنـگـی نـمـود.

هـمـزمـان بـا مـســتـشـاریـت در رابـطـۀ عـالـم اســلامـی، بـنـابـر دعـوت دانـشـگـاه بـیـن الـمـلـلـی اســلامـی اســلام آبـاد بـه حـیـث اســتـاد در آن دانـشــگـاه ایـفـای وظـیـفـه کـرد و در سـال 1991 مـیـلادی مـنـحـیـث پـروفـیـســور و رئـیـس بـخـش مـطـالـعـات آســیـای مـرکـزی در آن دانـشــگـاه مـقـرر گـردیـد و ایـن مـســوولـیـت را تـا اخـیــر ســال 1994 مـیـلادی بـه عـهـده داشــت.

در دانـشـگـاه بـا تـعـدادی از مـتـخـصـصـیـن آســیـای مـرکـزی در قـســمـت احـیـای مـسـایـل و مـوضـوعـات فـرهـنـگـی، تـاریـخـی و دیـنـی (قـبـل از اســتـیـلای مـنـاطـق مـذکـور تـوسـط روســهـا) کـار کـرده و زمـیـنـه آوردن تـعـداد زیـاد شــاگـردان جـهــت آمـوزش از آســیـای مـرکـزی در دانـشــگـاه را فـراهـم نـمـود.

درسـال 1995 مـیـلادی بـا فـامـیـل خـویـش جـهـت تـحـصـیـلات عـالـی فـرزنـدانـش بـه امـریـکـا بـرگـردیـد.

در سـال 1999 مـیـلادی مـجـلـۀ پـیـمـان را در نـیـویـارک تـاســیـس نـمـوده و بـعـد ازمـدتـی در عـیـن ســال مـجـلـۀ بـلـخ را در کـانـادا اســاس گــذاشـــت.

عـلاوه بـرایـن، بـتـاریـخ 26 نـوامـبـرسـال 2000 مـیلادی بـخـاطـر احـیـاء فـرهـنـگ افـغـانـســتـان و یـکـجـا کـردن هـنـرمـنـدان آوارۀ افـغـانـســـتـان از گـوشـه و کـنـار جـهـان ، اتـحـادیـۀ سـرتـاســری هـنـرمـنـدان افـغـانـســتـان را تـاســیـس و هـمـزمـان بـا آن از طـرف اکـثـریـت قـاطـع اعـضـای مـجـلـس مـوســســیـن بـه حـیـث رئـیـس عـمـومـی اتـحـادیـۀ مـذکـور انـتـخـاب گـردیـد.

در سـال هـای اخـیـر قـبـل از تـدویـن قـانـون اسـاسـی، مـقـالـۀ مـعـروف نـظـام ســیـاسـی افــغـانـســـتـان را نـوشــت کـه اکـثـریـت مـردم افـغـانـســـتـان آنـرا اســتـقـبـال نـمـودنـد و تـعـدادی از تـفـوق طـلـبـان و تـبـعـیـض پـســنـدان واکـنـش خـویـش را بـا تـخـریـبـات و تـبـلـیـغـات نـشــان دادنـد. در مـقـالـۀ مـذکـور داکـتـرشـهـرانـی بـار اول بـصـراحـت نـظـام ســیـاسـی افـغـانـســـتان را بـشــکـل فـدرالـی طــراحـی و نـقـشـــۀ افـغـانـســـتـان را بـدو شــکـل ســه ایـالـتـی و هـفـت ایـالـتـی تـقــســیـم نـمـود. ســفـرهـای را نـیـز بـه کـابـل و ولایـات شــمـال جـهـت تـقـویـۀ مـفـکـورۀ فـدرالـی انـجـام داده و ســیـمـیـنـارهـای را ســازمـان داد.

درســال 2003 مـیـلادی بـه پـیـشـــنـهـاد وزرای مـعـارف و تـحـصـیـلات عـالـی و تـائـیـد ریـیـس جـمـهـور حـامـد کـرزی، داکـتـر عـنـایـت الله شــهـرانـی بـا هـجــده مـتـخـصـصـیـن تـعـلـیـم و تـربـیـه به عـضـویـت کـمـیـتـۀ مـســـتـقـل تـعـلـیـمـی یـونـســکـو مـعـرفـی شــده ودر شــهـرپـاریـس بـا مـتـخـصـصـیـن دیـگـر در بـارۀ تـعـیـن پـروگـرامـهـای تـحـصـیـلات عـالـی و مـعـارف هـمـکـاری نـمـود.

داکـتـرعـنـایـت الله شـهـرانـی تـاکـنـون مـصـروف تـالـیـفـات و تـحـقـیـقـات در رشــتـه هـای هـنـری، تـاریـخـی، ادبـی و تـعـلـیـمـی در شـهـرک بـلـومـیـنـگــتـن انـدیـانـای ایـالات مـتـحـده امـریـکـا بـوده و در دهـۀ اخـیـر بـه ایـنـطـرف یـکـی از پـرکـارتـریـن شـــخــصـیـت هـا در انـکـشـــاف و احـیـای فـرهـنـگ افـغـانـســتـان بـشـمـارمـیـرود. داکـتـرشـهـرانـی هـمـکـار قـلـمـی بـیـشــتـر از هـفـده جـریـده و مـجـلـه بـوده و مـقـالاتـش بـطـورمـســلـســل بـطـبـع رســیـده اســت. کـتـابـهـا و آثـاروی در هـنـدوســتـان، پـاکـسـتـان، ایـران، ســویـدن و کـانـادا بـه چـاپ رســــیـده اســـت.

داکـتـرعـنـایـت الله شــهـرانـی در مـمـالـک مـخـتـلـف ســفـرهـا نـمـوده و شــرف زیـارت یـثـرب و بـطـحـا بـه وی نـصـیـب شــده اســت. اســتـاد شــهـرانـی بـه لـسـانـهـای دری، تـورکـی و لـهـجـات آن، انـگـلـیـسـی و پــشـــتـو مـســلـط بـوده و نـویـســـنـده چـیـره دسـت در لـســـان هـای ذکـرشــده مـیـبـاشــــنـد.



درزیـر فـهـرســـتـی از مـســوولـیـت هـا، وظـایـف و تـالـیـفـات اســتـاد شــهـرانـی را بـه شــمـا مـیـشــمـاریـم:



وظــایـف در داخـل کـشــور:



مـعـلـم به دارالـمـعــلـمـیـن کـابـل
ســرمـعـلـم راهـنـمـایـی کـونـسـلـیـنـگ گـایـدنـس بـه صـنـوف ســیـزدهـم و چـهـاردهـم دارالـمـعـلـمـیـن کـابـل
مـشـاور مـکـاتـب ابـتـدایـی در مـضـامـیـن هـنـر از طـریـق مـدیـریـت دارالـمـعـلـمـیـن کـابـل
اســــتـاد فـاکـولـتـۀ تـعـلـیـم و تـربـیـه
اســتـاد فـاکـولـتـۀ ادبـیـات
اســـتـاد فـاکـولـتـۀ هـنـرهـای زیـبـا
آمـردیـپـارتـمـنـت هـنـرهـای زیـبـا در فـاکـولـتـۀ ادبـیـات
آمـرعـمـومـی فـاکـولـتـۀ هـنـرهـای زیـبـا
هـمـکـار هـنـری بـا ریـاســـت تـألـیـف و تـرجـمـه وزارت مـعـارف
نـقـاش در مـوســـســۀ تـعـلـیـم و تـربـیـه پـوهـنـتـون کـابـل
رئـیـس اتـحـادیـۀ هـنـرمـنــدان در بـخـش (نـقـاشـان، خـطـاطـان و هـیـکـل تـراشـان) کـابـل


وظـایـف بـه خـارج کـشـــور:



اســتـاد در یـونـیـورسـتـی پـشـاور، مـرکـز تـحـقـیـقـاتـی آســیـای مـرکـزی و فـاکـولـتـۀ جـغـرافـیـه 1981 1982
طـراح تـلـویـزیـون تـعـلـیـمـی در اریـزونـا بـه ارتـبـاط تـلـویـزیـون عـربـســتـان 1982 1986
اســتـاد زبـان هـای آســیـای مـرکـزی (تـورکـی) یـونـیـورســـتـی اریـزونـا 1988 1990
مـســـتـشــار تـعـلـیـمـی در مـرکـز رابـطـۀ عـالـم اســلامـی در آســلام آبـاد 1990 1991
رئـیـس بـخـش تحـقـیـقـات آسـیای مـرکـزی وپـروفـیـسـوردردانـشگـاه بـیـن الـمـلـلی اســلامی اســلام آبـاد 1991 1995
رئـیـس عـمـومـی اتـحـادیـۀ ســرتـاسـری هـنـرمـنـدان افـغـانـســتـان 2000 2003


ســــیــمـیـنـار هـا:



عـضـو ســیـمـیـنـار صـلـح در افـغـانـســـتـان واقـع در کـویـتـۀ پـاکـســــتـان 1994
عـضـو ســیـمـیـنـار در خـصـوص حـصـول اســـتـقـلال افـغـانـســـتـان، قـبـرس
عـضـو کـمـیـتـه مـســـتـقـل تـعـلـیـمی یـونـسـکـووعـضـو سـیـمـیـنـارپـروگـرام سـازی تـعـلـیـمـات در افـغـانـسـتـان پاریـس
عـضـو ســیـمـیـنـار بـهـبـود تـعـلـیـمـات عـالـی در افـغـانـســـتـان، دانـشـگـاه انـدیـانـا، سـال 2001 مـیـلادی
عـضـو سـیـمـیـنـار سـاخـتـار ســیـاسـی افـغـانـســتـان، پـرنـســتـون یـونـیـورســتـی، نـیـو جـرسـی، 2002 مـیـلادی
عـضـو سـیـمـیـنـار نـظـام ســیـاسـی آیـنـدۀ آفـغـانـســتـان، مـزارشــریـف، 2003 مـیـلادی
عـضـو ســیـمـیـنـار انکـشـاف زبان هـای تـورکـی در افـغـانـسـتان، مـزار شـریـف، 2004 مـیـلادی
عـضـو ده هـا ســیـمـیـنـار و کـانـفـرانـســهـای دیـگـر در داخـل و خـارج از وطـن


تــالــیـفــات:



هـنـر در افـغـانـســــتـان، چـاپ در مـطـبـعـۀ مـعـارف، 1350 هـ ش
اصـول تـدریـس هـنـر، چـاپ در مـطـبـعـۀ مـعـارف، 1350 هـ ش
امـثـال و حـکـم (فـارسـی)، چـاپ در مـطـبـعـۀ دولـتـی کـابـل، 1354 هـ ش
امـثـال او حـکـم (پـشـــتـو)، چـاپ در مـطـبـعـۀ دولـتـی کـابـل، 1354 هـ ش
لـغـات مـســـتـعـمـل در لـهـجـۀ دری بـدخـشـــان (فـرهـنـگ تـاجـیـکی)، چـاپ مـســلـسـل در مـجـلـه ادب
فـلـک هـای کـهـســـار، چـاپ در مـجـلـۀ آریـانـا، کـابـل، 1352 هـ ش
گـور اوغـلـی (داســتـان هـای حـمـاسـی تـورکـســتـان)، ازطـریـق مـجـلـۀ فـولـکـلـور چـاپ شـده، کـابـل
دوبـیـتـی هـای تـاجـیـکی، چـاپ در مـرکـزفـرهـنـگی ایـران و پـاکـســتـان، اســلام آبـاد، 1373 هـ ش
تـعـلـیـم وتـربـیـۀ هـنـردرافـغـانـســتـان (رسـالـۀ مـاســتـری بزبـان انگـلـیـسـی)، یـونـیـورســتی اریـزونـا، 1978 مـیـلادی
ارزیـابـی ســـیـســـتـم امـتـحـانـات هـنـردرمـکـاتـب عـالی در غـرب ایـالات مـتـحـده امـریـکا (رسـالـه دکـتـورا) یـونـیـورســتـی اریـزونـا، 1986 مـیـلادی
تـاریـخـچـۀ مـخـتـصـر هـنـردرافـغـانـســـتـان، رســالـۀ کـدر عـلـمـی، یـونـیـورســـتـی کـابـل، 1979 مـیـلادی
بـزم تـاجـیـک (ره آورد ســفـرتـاجـیـکـســـتـان) 1993 مـیـلادی
آســیـای مـرکـزی (دربـارۀ عـمـومـیـات آســیـای مـرکـزی) چـاپ در جـریـده کـاروان از 1995 1998 مـیـلادی
اســتـاد عـدیـم شــغـنـانـی، کـانـادا، 1997 مـیـلادی
قـهـرمـان مـاورالـنـهـر ابـراهـیـم بـیـک لـقـی، چـاپ بـه ســلـســلـۀ مـجـلـۀ پـیـمـان، نـیـویـارک
یـادی از نـقـاشـان افـغـانـســــتـان، چـاپ در جـریـده کـاروان
ضـرب الـمـثـلـهـای دری افـغـانـســـتـان، چاپ در کـانـادا، ســویـدن و ایـران (تـهـران 1382 هـ ش)
مـرزهـای هـمـزیـســتی زبـانـهـا، نـیـویـارک، 1996 مـیـلادی
افـســانـۀ شــگـوفـه بـهـار، (تـرتـیـب و ادیـت)، نـیـویـارک، 1997 مـیـلادی
شـرح احـوال و آثـار اســتـاد عـبـدالـحـی حـبـیـبـی، چـاپ از طـریـق مـجـلـۀ پـیـمـان
مـخـفـی بـدخـشـانـی (تـعـلـیـق و تـحـشـــیـه) چـاپ دهـلـی، 2001 مـیـلادی
گـلـبـدن نـامـه (هـمـایـون نـامـه)، مـقـدمـه و ادیـت، پـیـمـان، نـیـویـارک (جـلـد اول تـا هـفـتـم 1999 2000 مـیـلادی)
شــجـرۀ اتـراک، چـاپ در جـریـدۀ جــهـــش، جـرمـنـی (نـاتـکـمـیـل)
بـابـرنـامـه، چـاپ بـمـبـی، در حـال تـحـشــیـه، تـعـلـیـق و مـقـدمـه، از طـریـق مـجـلـۀ پـیـمـان
قـانـون طـرب، بـا اضـافـات و تـحـــشــیـه و تـعـلـیـق، چــاپ در ســویـدن، 2000 مـیـلادی
یـمـگـان (مـزار نـاصـرخـســرو)، تـعـلـیـق و تـحـشــیـه، یـونـیـورســتـی دهـلـی، 2000 مـیـلادی
ظـهـیـرالـدیـن مـحـمـد بـابـرشـاه، مـقـدمـه، تـحـشــیـه و تـعـلـیـق، چـاپ در پـیـمـان، نـیـویـارک، 2000 مـیـلادی (نـاتـکـمـیـل)
افـکـارشــاعـر، مـقـدمـه و تـعـلـیـقــات
پـیـرخـرابـات (اســتـاد قــاســـــــــــــــم افـغـان) چـاپ در پـشـــاور، 1382 هـ ش
فـیــض قــدس، (بـکـوشـــــش)
حـنـجـرۀ هـنـد (بحـثی پـیـرامـون هـنـروشــخـصـیـت ســتـارۀ درخـشــان آسـمـان مـوســیـقـی شــرق لـتـامـنگـیـشـکـر) 2003 مـیـلادی
مـقـدمـه و ادیـت در کـتـاب زنـدگـیـنـامـۀ اســتـاد عـبـدالـرشـــیـد لـطـیـفـی کـانـادا، 1998 مـیـلادی


تـالـیـفـات در حـال طـبـع ویـا تـکـمـیـل:



مـشــاهـیـربـدخـشـــان، در حـال تـکـمـیـل
شــۀ مـحـمـد ولـیـخـان دروازی، آمـادۀ چـاپ
مـوســــیـقـی در افـغـانـســــــــــتـان، در حـال تـکـمـیـل
دیـوان شــاه غـریـب مـیـرزا غـریـبـی، مـقـدمـه، تـصـحـیـح و تـحـشــیـه، در حـال تـکـمـیـل
دیـوان فـارســی مـولانـا هـلالـی چـغـتـایـی، مـقـدمـه، تـصـحـیـح و تـحـشــیـه، در حـال تـکــمـیـل
آرامـگـاه بـابـر، تـحـشــیـه و تـعـلـیـق، در حـال تـکـمـیـل
ســـیـر هـنـر درافـغـانـســـــــــتـان، آمـادۀ چـاپ
غـزنـویـان، در حـال تـکـمـیـل
شــرح احـوال و آثـار پـروفــیـســور غـلام مـحـمـد مـیـمـنـگـی، زیـرچـاپ در پـشــاور، 2005 مـیـلادی


مــــقـــــالات:



امـیـرخـســرو بـلـخـی ثـم الـدهـلـوی، کـاروان، امـت در ایـران، آریـانـای بـرون مـرزی ســویـدن
ســخـنـســرایـان زبـان فـارسـی در هـنـد در مـثـال بـیـدل مـیـزان شـمـاره 55، دهـلـی 1999، لـمـر شـمـارۀ 22 کـانـادا، 1380 هـ ش، کـاروان شـمـاره 70 و چـنـد شـمـاره بـعـد از آن
حـکـیـم نـاصـرخـســرو از دیـدگـاه بـدخـشــانـیـان، ضـم کـتـاب یـمـگـان، دهـلـی، دانـشــگـاه دهـلـی 2000 مـیـلادی
تـاریـخـچـۀ مـخـتـصـر فـرقـۀ اســمـعـیـلـیـه، ضـم کـتـاب عـدیـم شــغـنـانـی، کـانـادا، 1997 مـیـلادی
ســامـانـیـان (بـرگـی از تـاریـخ قـلـب آســیـا)، زرنـگـار، شــمـارۀ 69 کـانـادا، 2000 مـیـلادی، آریـانـا بـرون مـرزی، شــمـاره ســوم، ســویـدن، 1999 مـیـلادی
ســردار بـیـدل شــنـاس و عـارف وارســـتـه عـبـدالـعـزیـز حـیـرت، درد دل افـغـان، کـالـیـفـورنــیــا
نـگـاهـی بـه افـکـار شـاعـر و زنـدگـیـنـامـۀ اســتـاد صــلاح الـدیـن سـلـجـوقـی، نـویـد شـمـاره هـای 2، 3، 4 و 5، جـهـش جـرمـنـی، مـیـزان دهـلـی، ضـمـن کـتـاب پـژوهـشــهـای ایـرانـشــانـسـی، جـلـد 14 شـمـاره 89، تـهـران 2004 مـیـلادی
کـابـل در پـرده هـای تـاریـخ، کـاروان شـمـاره 27، کـالـیـفـورنـیـا
غـزنـی و ســـنـایـی، درد دل افـغـان، کـالـیـفـورنـیـا
دری یـا زبـان دربـاریـان، آریـانـا بـرون مـرزی ســویـدن 2005 مـیـلادی، مـردم افـغـانـســـتـان کـالـیـفـورنـیـا 2005 مـیـلادی
نـظـام ســیـاسی آیـنـدۀ آفـغـانـســتـان، امـیـد، ورجـیـنـیـا، درکـتـاب قـانـون اساسـی مـیـثـاق مـلی، لـنـدن 2003 مـیـلادی
نـقـاش افــســانـوی غـلام مـحـمـد مـیـمـنـگـی، گـلـبـرگ شـمـاره پـنـج، آســـتـرالـیـا 2005 مـیـلادی
پـروفـیـســور غـلام مـحـمـد مـیـمـنـگـی، پـیـمـان، شــمـاره هـای 3 و 4، نـیـویـارک، 1999 مـیـلادی
غـلام مـحـمـد مـیـمـنـگی، ژونـدن کـابـل، 1975 مـیـلادی، امـیـد، ورجـیـنـیـا
تـقـویـم سـال دوهـزارویـک و یـادی از اســـتـاد عـبـدالـغـفـور بـرشـــنـا، امـیـد شـمـارۀ 457
ســتـارۀ درخـشــان هـنـردرافـغـانـســــتـان اســـتـاد غـوث الـدیـن، امـیـد شـمـارۀ 157
اســـتـاد غـلام مـحـی الـدیـن شــبـنـم غـزنـوی، کـیـوان شـمـاره 54، کـالـیـفـورنـیـا، 2002 مـیـلادی
اســتـاد مـحـمـد ســعـیـد مـشــعـل، مـشــعـلـدار هـنـرنـقـاشـی بـه رحـمـت حـق پـیـوسـت، امـیـد شـمـاره هـای 305 و 308 ورجـیـنـیـا، 1998 مـیـلادی
نگـارســتـان هـرات، اســتـاد مـحـمـد ســـعـیـد مـشــعـل احـیـا کـنـنـدۀ مـکـتـب بـهـزاد، امـیـد شـمـاره هـای 174، 176، 179 و 181، هـمـچـنـان ضـم کـتـاب خـشــک و تـر، کـانـادا، 1998 مـیـلادی
در رثـای اســتـاد مـحـمـد ســعـیـد مـشــعـل عـلـم بـردار هـنـرنـیـاکـان وطـن، کـاروان شـمـاره 54 و درد دل افـغـان
طـراح و مـبـتـکـر بـزرگ وطـن اســتـاد مـحـمـد اســرائـیـل رویـا، لـمـر شـمـارۀ نـهـم، کـانـادا و درد دل افـغـان
مـیـنـاتـوریـســـت زبـردســت وطـن مـحـمـد هـمـایـون اعـتـمـادی، امـیـد شـمـارۀ 207، ورجـیـنـیـا
یـادی از نـقـاش وطـن الـحـاج قـربـان عـلـی عـزیـزی، امـیـد شـمـارۀ 156، کـالـیـفــورنـیـا
اســتـاد فـرخ افـنـدی، کـاروان شـمـارۀ 49، کـالـیـفـورنـیـا
اسـتـاد عـبـدالـغـفـور بـرشــنـا، ژونـدون، کـابـل، 1974 مـیـلادی و کـاروان کـالـیـفـورنـیـا
اســتـاد خـیـرمـحـمـد عـطـایـی، ژونـدون، کـابـل، 1974 مـیـلادی و کـاروان کـالـیـفـورنـیـا
اســـتـاد خـیـرمـحـمـد یـاری، ژونـدون، کـابـل، 1974 مـیـلادی و کـاروان کـالـیـفـورنـیـا
ســیـمـون شــکـورولـی، چـاپ در مـجـلـۀ Afghanistan بـزبـان انـگـلـیـسـی، کـابـل 1974 مـیـلادی و کـاروان شـمـارۀ 54
تـاریـخ مـخـتـصـر مـعـارف در افـغـانـســـــــتـان، کـیـوان، کـالـیـفـورنـیـا، شــمـاره هـای 67 75، عـرفـان شـمـاره هـای 1 3، کـابـل، 1383 هـ ش، آریـانـا بـرون مـرزی ســویـدن، 2003 مـیـلادی
مـحـمـود غـزنـوی ازنـگـاه ســخـنـوران و صـاحـبـدلان، آریـانـا بـرون مـرزی، شـمـاره 4، سـویـدن 2001 مـیـلادی، امـت مـشــهـد، 2000 مـیـلادی
دودیـوان ارزشــمـنـد از هـاشــم زمـانـی، افـغـان اولــس، کـابـل 2004 مـیـلادی، شــمـاره هـای 22 و ...
صـفـحـاتـی از حـیـات عـلـمـی پـروفـیـســور داکـتـر احـمـد جـاویـد، امـیـد، ورجـیـنـیـا 2002 مـیـلادی
یادنامـۀ اســتـاد عـبـدالاحـمـد جـاویـد، بـخـاطـربـزرگـداشـت مـقـام عـلـمـی اســتـاد جـاویـد، کـانـفـرانـس هـامـبـورگ، 2005 مـیـلادی
نـگـاهـی بـه ســـیـمـای آریـن پـور و تـاریـخ مـنـظـوم او، تـاریـخ مـنـظـوم امـریـکـا 1376 هـ ش
پـورغـنـی صـائـب شــنـاس بـزرگ، دیـوان پـورغـنـی، چـاپ جـرمـنـی، 2005 مـیـلادی
غـنـی نـســواری، لـمـر کـابـل، 1346 هـ ش، درد دل افـغـان کـالـیـفـورنـیـا، لـمـر شـمـاره 13 عـقـرب 1379 هـ ش ، کـانـادا
آواز خـوان فـرامـوش شــده خـانـم آزاده، امـیـد شـمـاره 372
نـظـریـات دو هـنـرمـنـد وطـن کـه لـفـظـاً افـتـراق و مـعـنـاً اخـتـلاط دارنـد. کـاروان شـمـاره هـای 34 36
مـلـکـۀ قـلـبـهـا (لـتـا مـنـگـیـشــکـر)، آریـانـا بـرون مـرزی شـمـاره هـای 3 و 4، ســویـدن، 2003 مـیـلادی
خـرابـات زاده ای کـه شـهـنـشــاه غـزلـخـوانـی بـود (اســتـاد رحـیـم بـخـش)، امـیـد، گـلـبـرک شـماره اول، آسـتـرالـیـا
درسـوگ سـتارۀ هـنـرقـافـلـه سـالاروشـاهـمـرد بـزمـیان ابراهـیـم نـسـیـم، امـیـد شـماره 441 و درد دل افـغـان
عـبـدالـوهـاب مـددی نـویـســنـدۀ اول مـوســیـقـی در افـغـانـسـتـان، امـیـد شـمـاره 546 و گـلـبـرگ شـمـاره دوم، آســتـرالـیـا، 2004 مـیـلادی
سـجـاده نـشــیـن خـانـقـاء سـخـی احـمـد خـاتـم، گـلـبـرگ، شـمـارۀ 4 ، آســتـرالـیـا، 1383 هـ ش، امـیـد ورجـیـنـیـا
حـظـیـره درسـت اسـت، درد دل افـغـان شـمـارۀ 7 و 11، سـال سـوم کـالـیـفـورنـیـا، 2001 مـیـلادی
خـاطـراتـی از صـحـبـت بـا مـرحـوم مـحـمـد داود خـان اولـیـن رئـیـس جـمـهـور افـغـانـسـتـان، امـیـد شـمـاره هـای 192 193 و ...
امـیـرتـیـمـور جـهـانـگــشــــا و جـهـان فـــرهـــنـگ، پــیــمــــان، بـلـخ
وجـه تـســمـیـۀ قـزلـبـاش، نـور، نـیـویـارک
خـاطـرات و ســرگـذشــت مـن در آفـاق و انـفـاس، کـاروان، کـالـیـفـورنـیـا
گـلــشـن زیـبـای اشــعـار یـادیـوان اســـتـاد قـربـت، امـیـد شـمآره 393، زرنـگـار شـمـاره 65 کـانـادا
یـادی از مـیـرهـای بـدخـشـــان، امـیـد شـمـاره هـای 335 341، جــهــش در جـرمـنـی و کـتـاب مـخـفـی
نـظـریـه در بـارۀ خـاطـرا ظـفـر حـســن آیـبـک، ضـم کـتـاب افـغـانـســــتـان از سـلـطـنـت امـیـرحـبـیـب الله ... تـرجـمـۀ فـاضـل، پـشـــاور، 2003 مـیـلادی
یـادی از مـلا عـارف چـیـابـی، امـیـد شـمـاره هـای 280 281 و ضـم کـتـاب مـخـفـی هـنـدوسـتـان 1380 هـ ش
گـرد هـم آیـی هـای روم و تـهـران و ارزیـابـی هـای سـازنـده بـرای اسـتـحـکـام هـمـبـســتـگـی و تـفـاهـم هـمـگـانی مـلـت افـغـانـســــــتـان، کـاروان شـمـارۀ 67، امـیـد
عـراق آئـیـنـۀ تـمـدن اســلام، امـیـد شـمـارۀ 570
کـلـمـۀ هـرات و کـتـاب تـاریـخـنـامـۀ هـرات، امـیـد شـمـارۀ 254 و ....، در کـتـاب خـشـک وتـر چـاپ در جـریـده نـویـد شـمـاره هـای نـهـم و دهـم، کـالـیـفـورنـیـا، 2000 مـیـلادی
هـر کـه امـیـن نـیـســـت ایـمـان نـدارد، دفـاع از کـتـاب مـزارات هـرات، امـیـد شـمـاره 483
خـطـاطـان و خـوشــنـویـســان هـرات، اثـر عـبـدالـعـلـی شـایـق، نـویـد شـمـاره هـای اول تـا پـنـجـم سـال دوم، 2000 و 2001 مـیـلادی
یک نـظـرگـذرا برکـتـاب شـنـاســنـامۀ چـیـاب و چـیـا بـیـان، شــعـلـه در یـادنـامـه هـای فـرهـنـگـیـان کـابـل، 1384 هـ ش
پـرتـو بـر زوایـای زنـدگـی وافـکـار جـمـشــیـد شـعـلـه، در ســیـر دبـســتـان بـدخـشــان، کـابـل 1383 هـ ش
پـیـری و مـُریـدی، دیـوان حـاجـی غـلام ســرور دهـقـان، بـا هـتـمـام حـاجـی یـوســف نـظـری، امـیـد
مـقـدمــه بـر چـاپ ســوم مـزرعـه دهـقــان
Guroghly, South Asian Folklore An Encyclopedia, New York, 2003 بـزبـان انـگـلـیـســی
پـیـرامـون سـودا هـای هــیـچـــســــتـان، کـاروان شـمـاره هـای 57، 58 و ...
ســخـنـی چـنـد پـیـرامـون کـتـاب ســفـیـنـۀ مـوســیـقـی، کـاروان شـمـاره هـای 47 49
درامـۀ تـبـارتـبـر، امـیـد شـمـارۀ 272 (دفـاعـیـه)
پـیـشــگـفـتـاردر کـتـاب زنـدگـیـنـامـۀ اســتـاد عـبـدالـرشــیـد لـطـیـفـی، تـالـیـف پـروفـیـســور عـبـدالـواســع لـطـیـفـی، کـانـادا، 1998 مـیـلادی
نـگـاهـی بـه تـاریـخ بـیـهـقـی، نـویـد شـمـاره هـای 6 8 ، کـالـیـفـورنـیـا، 2000 مـیـلادی
شــهـیـد مـحـمـد اســمـعـیـل مـبـلـغ، امـیـد شـمـارۀ 242
مـبـارزه، فـرهـنـگ و ســرزمـیـن آســیـای مـرکـزی، کـاروان شـماره هـای 33 35 و ....، کـالـیـفـورنـیـا
تـاریـخـچـه مـخـتـصـر هـنـر در افـغـانـســـتـان و کـارنـامـه هـای اســتـاد بـهـزاد، کـاروان شـمـاره هـای 22 24
فـردوسـی ومـحـمـود از دیـدگـاه اســتـاد خـلـیــلی، افـغـانـســتـان شـمـاره هـای 6 7 ، کـالـیـفـورنـیـا، 2000 مـیـلادی
روان شــاد اســتـاد نـهـضــت، لـمـر شـمـارۀ 13، کـانـادا، 2000 مـیـلادی
یـاســخـن ســنـجـیـده گـو ای مـرد دانـا یـا خـمـوش، (دفــاعـیـه)، امـیــد شـمـارۀ 259
چــو کـفـر از کـعـبـه بـرخـیـزد کـجـا مـانـد مـســلـمـانـی؟، (دفـاعـیـه)، امـیـد شـمـارۀ 251
شــۀ مـحـمـد ولی خـان از احـفـاد شــاهـان بـدخـشــان ووکـیـل ســلـطـنـت افـغـانـســتـان چـگـونـه بـدار آویـخـتـه شــد، امـیـد، شــمـاره هـای 212 214 و ...
یادی از جـشــن هـای نـوروزی در وطـن عـزیـز مـا افـغـانـســـــتـان، لـمـر شــمـارۀ 18، کـانـادا، 2001 مـیـلادی
باغ بابـروجــشــن هـای نـوروزی وشـکـوه کـابـلـســتـان، پـیـمـان شـمـارۀ دوم، نـیـویـارک ، 1999 مـیـلادی، امـیـد
خـشــک و تـر، اثـرمـرحـوم اســتـاد مـحـمـد ســعـیـد مـشــعـل (تـبـصـره)، امـیـد، شــمـاره 310
فـرهـنـگ مـردم و خـود را دریـابـیـد (دربـارۀ اســتـاد اخـی)، امـیـد شــمـاره هــای 299 و ...
بـیـاد بـزرگـمـرد افـغـانـســـتـان شـاد روان اســتـاد مـحـمـد ابـراهـیـم عـفـیـفـی، امـیـد شـمـاره هـای 364 و 366
هـنـر در افـغـانـســــتـان، نـقـاش مـخـتـرع، کـاروان، شـمـاره هـای 71 و 72 و ...
خـواجـه لـر طـریـقـه سـی، طـبـع در اوزبـیـکـســـتـان، 2003 مـیـلادی، (بـزبـان تـورکـی)
سـخـنـی چـنـد پـیـرامـون کـتـاب زنـدانـی خـاطـرات تـالـیـف هـاشــم زمـانـی، امـیـد، ورجـیـنـیـا
هـزاره کــیـســـت؟، اریـانـا بـرون مـرزی، شـمـاره 3 و 4 ، سـویـدن، 2003 مـیـلادی
نـمـونـه ای از تـاریـخ نـگـاری عـلـمـی (دربـارۀ کـتـاب پـروفـیـســور هـاشــمـی)، آریـانـا بـرون مـرزی، شـمـارۀ دوم، سـویـدن، 2004 مـیـلادی
زنـان نـامـدار افـغـانـســـتـان و یـادی از مـلالی، درد دل افـغـان، کـالـیـفـورنـیـا
تـاریـخـچـۀ مـخـتـصـر خـرقـه مـطـهـرۀ حـضـرت ســیـدالـمـرســلـیـن مـحـمـد (ص)، لـمـر شـمـارۀ نـزدهـم، کـانـادا، 2001 مـیـلادی، امـیـد شـمـاره 421
شــاه عــبـدالله یـمـگـی بـدخـشـی، فــردا شـماره 13، ســویـدن، 2000 مـیـلادی
فـدرالـیـزم در افـغـانـســـتـان
قـیـام مـجـاهـدیـن تـورکـســتـان و یـاد نـامـه ای از مـلا ابـراهـیـم بـیـک لـقـی، پـیـمـان، شـمـاره هـای 5 7، نـیـویارک، 2000 مـیـلادی
گـوراوغـلـی، فـولـکـلـور، شــماره دوم و ســوم، کـابـل، 1353 ش
داسـتـان هـای گـور اوغـلـی، نـقــد و آرمـان، جـلـد ســوم، کـالـیـفـورنـیـا، 1996 مـیـلادی
بـه اداره نـقــد و آرمـان، (اعـتـراضـیـه)، نـقــد و آرمـان شـمـاره 4 و 5، کـالـیـفـورنـیـا، 1997 مـیـلادی
آرمـان مـا، پـیـمـان، شـمـارۀ اول، نـیـویـارک، 1999 مـیـلادی
شــرح احـوال امـیـرنـاصـرالـدیـن ســـبـکـتـگـیـن، پـیـمـان، شــمـارۀ اول، 1999 مـیـلادی، نـیـویـارک
هـمـایـون نـامـه تـصـنـیـف گـلـبـدن بـیـگـم بـنـت بـابـرشـاه، پـیـمان شـمارۀ اول، نـیـویـارک، 1999 مـیـلادی
شـاه غـریـب مـیـرزا غـریـبـی، پـیـمـان جـلـد پـنـجـم و هـفـتـم، نـیـویـارک، 2000 مـیـلادی
ظـهـیـرالـدیـن مـحـمـد بـابـرشـاه، پـیـمـان جـلـد پـنـجـم و هـفـتـم، نـیـویـارک، 2000 مـیـلادی
سـلـطـان مـحـمـود غـزنـوی، پـیـمـان جـلـد سـوم و چـهـارم، نـیـویـارک 1999 مـیـلادی
امـیـرحــســــیـنـی ســادات غـوری (رح) وفـات 718 ق
یـادنـامـۀ شــاعـر شـوریـده حـال وطـن صـوفـی عـشــقــری، لـمـر کـانـادا، درد دل افـغـان کـالـیـفـورنـیـا
دورنـمـای اصـلاحـات آیـنـدۀ مـعـارف افـغـانـســـــــــتـان
نـوروز خـوش آئـیـن (تـبـصـره) مـولـف اســتـاد جـاویـد، کـاروان، شـمـارۀ 62
مـحـمـد کـریـم کـابـلـی عـارف وارســتـۀ وطـن یـا شــاعـری از کـابـلـســتـان، کـاروان شـمـاره 69، کـالـیـفـورنـیـا، سـال 1379 هـ ش
خـاطـره ای از قــتـل مـحـمـد نـادرشــاه خـان، کـاروان، شـمـارۀ 74، کـالـیـفـورنـیـا، 1379 ش
بجـواب تـقـاضـای کـاروان به کـمـک تـاجـیـکـســتـان بـشــتـابـیـم، کـاروان، شـمـاره 28 و چـنـدیـن شـمـاره بـعـد آن
شــاه مـامـه و ســلـسـال، آریـانـا بـرون مـرزی، شـمـارۀ بـهـاریـه، ســویـدن، 1384 ش
چـنـد کـلـمـه در بـارۀ دیـوان شــگـوفـه بـهـار و نـوشــتـه هـای مـقـدمـه نـویـس آن، افـســانـۀ شـگـوفـه بـهـار، نـیـویـارک، 1997 مـیـلادی
بـزکــشـی، فـولـکـلـور، کـابـل
تـشــکـیـل وزارت فـرهـنـگ و هـنـر در حـکـومـت مـحـســوس اســت، کـیـوان، کـالـیـفـورنـیـا، 2001 مـیـلادی
کـابـل دخـتـر، (داســــتـان)
مـغـول دخـتـرو عـرب بـچــه، (داســـتـان)
بی بی مـاهـروی کـابـلـی، (داســــتـان)


بـیـش از صـد مـقـالـۀ دیـگـر داکـتـر عـنـایـت الله شــهـرانـی در نـشــرات داخـلـی و خـارجـی چـون مـجـلـۀ ادب، فـولـکـلـور، لـمـر، آریـانـا (نـشــریـۀ انـجـمـن تـاریـخ)، ژونـدون، پــشـــتـون ژغ، عـرفـان، امـیـد، کـاروان، نـامـه ی خـراســان، افـغـانـســـتـان، مـیـزان، زرنـگـار، لـمـر (درکـانـادا)، نـویـد، کـیـوان، مـردم افـغـانـســـتـان، آریـانـا بـرون مـرزی، پـیـمـان، بـلـخ، نـور، فـردا، امـت، درد دل افـغـان، افـغـان ولــس و غـیـره بـچـاپ رســیـده اســـت.

 

Home