|
استاد جوزجانی نینگ قسقه چه ترجمۀ حالی فنلردوکتوریپروفیسورعبدالحکیم شرعی جوزجانی، مرحوم سید معصوم اۉغلی، حوت آیینینگ ۱۵ کونی ۱۳۱۳ ییل (مارچ آیی، ۱۹۳۴ ییل) جوزجان نینگ قدیمی مرکزی بۉلمیش سرپل شهریده توغیلیب وایهگه ییتدی. اونینگ نسبی آته تاماندن نقشبندیه طریقتینینگ مشهور پیشواسی و نظریاتچی سی حضرت مخدوم اعظم دهبیدی گه ییتیب باره دی و آنه تاماندن حضرت میرروزه دار احفادیدن بۉلمیش فقیه، شاعر و خطاط مرحوم قاضی محمد اسماعیل نبیره سی در. جوزجانی اۉزبیک تیلینی اۉز آنه سی مرحومه بیبی حبیبه دن اۉرگندی. باشلنغیچ تعلیماتنی سرپل شهریده آلیب، پغمانده گی آلتی ییللیک "علوم شرعیه" زمانوی عالی مدرسهسینی توگتدی. ۱۳۳۸ نچی ییل کابل اونیویرسیتی قاشیده گی «شرعیات» فاکولتهسینی بیتیرگندن کیین، 6۱۳۷ ییل گچه اطلاعات و کلتور وزیرلیگی اداره لریده عمومی نشریات اعضاسی، «انیس» روزنامه سی تدقیق مدیری، «اصلاح» روزنامه سی تدقیق مدیری و تعطیل کونلری نشری- نینگ مسؤول مدیری، رادیو افغانستانده راپورتاژلر مدیری، پروگراملر مدیری، فولکلور ریاستی ده ریسرچ مدیری، شونینگدېک «آریانا دائرة المعارف»نینگ علمی و مسلکی اۉرینلریده ایشلب کیلدی. او بیشینچی و آلتینچی صنف لردن شعر و ادبیاتگه قیزیقیب، تاغه سی ییریک عالم و شاعر مرحوم استاد عظیمی جوزجانی تشویق و ترغیبی بیلن «حکیمی» تخلصی بیلن شعر یازیشنی مشق و تمرین قیله باشلهدی. اونینگ بیر منظوم طلبنامه سیگه جواباً استاد عظیمی بیر قطعه شعر یازیب اونی تشویق اېتگن اېدی. جوزجانی ایش جریانیده مطبوعات بۉییچه امریکالیک پروفیسور جالف تامانیدن آچیلگن ژورنالیسم عالی کورسینی توگه تیب فراغت سندینی آلدی. او ۱۹۷۶ ییلی سیاسی فعالیت لری اوچون سردار محمد داود بویروغیگه بناءً دولت ایشیدن بۉشه تیلدی. شرعی جوزجانی ۱۳۵۷ ییل ثور اۉزگریشیدن کیین ۱۹۷۸ ییلدن ۱۹۷۹ ییلگچه افغانستان عدلیه وزیری بۉلیب ایشله دی. او ۱۳۵۷ ییلی «محبوسلر حقیده عفو و تخفیف مجازات» فرمانی لایحه سینی ایشلب چیقیب، دولت رهبریتی قرارینی آلگندن کیین بوتون مملکت بۉییچه اۉن تورت مینگ (۰۰۰ ۱۴) محبوس نی قماقدن چیقریشگه موفق بۉلدی. قالگنلرنینگ حبس مدتیگه تخفیف بیریلدی. افغانستان محبسلریده بیرارته هم محبوس عیال قالمه دی. جوزجانی ۱۹۷۹ ییل شوروی اردوسی افغانستانگه باستیریب کیریب، دولتنی تۉنترگن کونی، باشقه دولت رهبرلری جمله دن اون اوچ وزیربیلن توقیف ایتیلیب، شوروی عسکرلری آرقه لی" پلچرخی" قماقخانه سیگه آلیب باریلدی. او بیش ییل آغیرشرایط و کوته قفلی رژیمیده اوتکزگندن سونگ، سویت مشاورلری نظارتی آستیده توزیلگن محکمه تامانیدن باشقه وزیرلر بیلن بیرگه، ایچکی وخلق ارا قانونلرگه قرشی، بیران بیرجنایتنی اثباتلش اوچون هیچ قنداق دلیل وحجت موجود بولمگن حالده، فقط شوروی قوشینلری هجومیگه قرشی بولگن لیکلری اوچون، اینگ آغیر جزا یعنی اعدام ( اولیم ) جزاسیگه حکم ایتیلدی. لیکن لیونید.بریژینف اولیمی و سویت اتفاقی سیاستیده کتته اوزگریش یوزبیرگنی سببلی، اوشبو حکم نی تطبیق قیلیش اوچون اورین قالمدی و اعدام جزاسی، حبسِ دوام یعنی ییگیرمه ییل قماق جزاسیگه اوزگرتیریلدی. اولر، پلچرخی تورمه سیده ییتی ییل واوچ آی آغیرشرایطده اۉتکزگندن کیین ۱۹۸۶ییل دوکتورنجیب الله نینگ ملی یره - شو(مصالحۀ ملی) سیاستی اساسیده تورمه دن چیقه ریلدی. اوندن کیین قاضی- القضاة بیرینچی معاونی و امنیت عامه دیوانی رئیسی بۉلیب ایشله دی. ۱۹۹۲ ییل فونده مینتلیست لرکابل گه کیریب کیلگندن کیین، بیرمدت یاشیرین حیات کیچیرگندن سونگ ، تاجکستان آرقه لی تاشکینت شهریگه باردی واوییرده یشب کیلدی. شرعی جوزجانی عرب، دری، ترک و پشتو تیل لرینی بیلهدی. اۉزبیک و دری تیل-لریده یازه دی و ایجاد قیله -دی. استبداد دوریافغانستان مطبوعاتی تاریخیده او، بیرینچی بولیب اۉزبیک تیلیده اوزشعرلرینی " خلق " جریده سی آرقه لی نشرقیلدی، اۉزبیک تیلی و ادبیاتی پارلاق اۉتمیشی وآخرگی دورده اونینگ اچینرلی احوالینی اۉرته گه تشلب، بیرینچی مرته افغانستان مطبوعاتی تاریخیده "پرچم" جریده سیده نشرقیلگن مقاله لریده، تورکی خلقلر مدنی حقوقینی آیاق آستی قیلگن دولتنی قتیق انتقاد آستیگه آلیب، تورکی تیللرگه نشریات حقوقی بیریلیشینی طلب قیلدی. وزیرلیک دوریده، 1978 ییل باشلریده،اونینگ تشبث وکوششی بیلن ، برادرملیتلرگه مدنی (فرهنگی)حقوق، جمله دن آنه تیللرده نشریات وتعلیم آلیش حقوقیینی بیریش بوییچه " افغانستان دموکراتیک جمهوری حکومتی نینگ تورتینچی رقملی فرمانی " تصویب ایتیلیب عملگه آشیریلدی. اوشبو فرمان اساسیده جوزجانی، "یولدوز" جریده سینی اوزبیک تیلیده و"کورش" جریده سینی ترکمن تیلیده تاسیس ایتیب، نشراتینی نظارت قیلیب کیلدی. شونینگدیک او، تعلیم وتربیه (معارف) وزیرلیگیده وفنلر اکادمی سیده اوزبیک وترکمن تیللری دپارتمنت لریگه اساس سالیب ، رسام وموزیسین محمد شفیع عظیمی رهبرلیگیده "ظفر" بدیعی گروهینی تشکیل ایتدی. ۱۹۹۱ ییل اونینگ تکلیف و تشبثی بیلن دولت رهبری بویروغی اساسیده افغانستان فنلر اکادمیسی تامانیدن بویوک شاعر و دولت اربابی امیر علیشیر نوایینینگ ۵۵۰ ییللیگی، خلق ارا سمپوزیم آرقهلی نشانلندی. اوشبو مناسبت بیلن بیر قطار کتابلر و مقالهلر چاپ اېتیلیب، رادیو- تلویزیونده دوره صحبتلر اۉتکه زیلدی، رساملر تامانیدن نوایی پورتریتلری و اونینگ حیاتیگه تیگیشلی لوحه لر یره تیلدی، نوایینینگ تورکی خمسه سی مرحوم عبدالغفار بیانی اهتمامی بیلن بیرینچی مرته افغانستانده کته تیراژده نشر قیلیندی. جوزجانی گه خدمت جریانیده قیزیل بیراق نشانی، افتخار نشانی، افغانستان مستقل لیگی ۷۰ ییللیگی مدالی بیریلگن. او، ۱۹۹۱ ییل اۉزبیک شعر و ادبیاتی بۉییچه یازوچیلر اویوشمهسی نینگ علیشیر نوایی مکافاتینی آلیشگه موفق بۉلگن. شرعی جوزجانی اۉزبیکستانده، تاشکینت دولت حقوقشناسلیک انستیتوتیده فنلردوکتوری پروفیسوراکمل سعیدوف بیلن همکارلیکده اسلام حقوقی فنیدن درس بیریشگه باشله دی. اونینگ رهبرلیگیده « افغانستانده شریعت ترقیاتی» موضوعی بۉییچه اۉز علمی رسالهسینی یاقلب حقوقشناسلیک رشتهسیده دوکتورلیک (Ph.D) علمی درجه سینی آلدی. تاشکینت اسلام اونیویرسیتی «اسلام حقوقی» کفدره سیده اۉقیلهدیگن فنلر دستورینی توزدی و اۉرته آسیاده یگانه بۉلگن «اسلام حقوقشناسلیگی، حنفی مذهبی و اۉرته آسیا فقیه لری» ناملی اۉقو قۉللنمه سی مونوگرافینی یازیب نشردن چیقردی. اوشبو کتاب ۲۰۰۷ ییل اۉزبیکستان عالی و اۉرته مخصوص تعلیم وزیرلیگی تامانیدن بوتون مملکت بۉییچه یۉلگه قۉییلگن کۉریک تنلاوی (مسابقه) ده درسلیکلر و اۉقو قۉللنمه لر آره سیده اوچینچی اۉرینلی مکافاتنی آلیشگه موفق بۉلدی. او ۲۰۰۵ ییل «اسلام حقوقی و حنفی مذهبی ترقیاتیده اۉرته آسیا فقیهلری نینگ اۉرنی» ناملی علمی رساله سینی حمایه قیلیب،فنلر دوکتوری (دوکتورعلوم) علمی درجه سینی، شونینگدېک ۲۰۰۶ ییل دتسینتلیک و ۲۰۰۸ ییل پروفیسورلیک علمی عنوانلرینی آلیشگه ایریشدی. اونینگ علمی رهبرلیگیده حقوقشناسلیک بۉییچه نگاره یوسوپوا «اسلامده عیال حقوقلرینی اۉرگنیش نینگ نظری- تطبیقی جهتلری» موضوعیده (۲۰۰۶ ییل)، زهرا بیگمتووا «اسلامده میراث مسئله لری نینگ ترتیبگه سالینیشی» موضوعیده (۲۰۰۸ ییل)، اۉز علمی رسالهلرینی حمایه قیلیب، دوکتورلیک علمی درجه سینی آلیشگه موفق بۉلدیلر. او هر دایم اۉزبیکستان و چیت ایلده بۉلیب اۉته دیگن خلق ارا علمی و عملی کنفرانس لر و سیمینارلرگه اشتراک اېتیب کیلگن . ۲۰۰۲ ییل ایرانده بۉلیب اۉتگن اسلام بیرلیگی کنفرانسیده «اسلام حقوقی تکاملیده اجتهادنینگ رولی» موضوعیده، ۲۰۰۴ ییل خلق ارا ایرانشناسلیک کنفرانسیده «نقش شعرای ذو اللسانین در تکامل زبان و شعر فارسی» موضوعی بۉییچه علمی معروضه قیلدی. افغانستاندن تشقری، اۉزبیکستان مطبوعاتیده اونینگ 140دن آرتیق علمی- ادبی مقاله لری نشردن چیققن. اوعایله لی وتورت فرزند آته سی. شرعی جوزجانی نینگ بیر قطاراثرلری: الف- دری تیلیده: ۱- «دانشمند پیشاهنگ ابوریحان بیرونی» کتابی. کابل، دولت مطبعهسی ۱۳۵۷ ییل. ۲- «معلم ثانی ابونصر فارابی» رسالهسی. ژوندون مجلهسی، ۱۳۵۲ ییل سانلری. ۳- «طبیب فیلسوف – ابو علی بن سینا» رسالهسی. ژوندون مجلهسی، ۱۳۵۲ ییل سانلری. ۴- «نگاهی به فولکلور اۉزبیک و ترکمن». فولکلور مجلهسی، 1، 2، 3 سانلر. ۵- «مشاهیر و سخنوران سرپل» رسالهسی. مزار شریف نینگ، بیدار روزنامهسیده 1331 ییل کیتمه - کیت نشر بۉلگن. ب-ترجمه لر: عرب تیلیدن دری تیلیگه ترجمهلر: 1- «مرا به یاد آر». مشهور عرب یازوچیسی یوسف السباعی نینگ 400 بیتلیک رومانی. اصلاح روزنامه سی پاورقی سیده نشر بوتگن، ۱۹۷۳ ییل. 2- «دوازده زن». داستانلر مجموعهسی، یوسف السباعی اثری، ژوندون مجله سی، ۱۹۷۳ ییل سانلری. 3- «نیایش شباویز». دوکتور طه حسین اثری، ژوندون مجلهسی، ۱۳۵۲ ییل سانلری. 4- «مشهورترین داستانهای عشقی تاریخی». سلامه موسی اثری، پشتون ژغ مجلهسی. 5- «صهیونیسم چیست؟» کتابی. اصلاح روزنامهسی. اۉزبیک تیلیدن دری تیلیگه: 1- «نوایی» رمانی. م.ت. آیبیک اثری. ژوندون مجلهسی، ۱۳۵۳-۱۳۵۴ ییللر سانلری. 2- «داستان دودلداده». شرف رشیدوف اثری. ژوندون مجلهسی، ۱۳۵۶ ییل سانلری. 3- «امیر خسرودهلوی بلخی». شاهاسلام شاهمحمدوف و باسط موسایف اثری، عرفان مجلهسی، ۱۳۵۲، ۱۳۵۳، ۱۳۵۵ ییللر سانلری وکابلده هندوستان سفارتی بۉلیتنی. ج- اۉزبیک تیلیده یازگن کتابلری: 1- «تصوف و انسان» کتابی. تاشکینت، "عدالت" نشریاتی، ۲۰۰۱ ییل، 191 بیت. 2- «اسلام حقوقشناسلیگی، حنفی مذهبی و اۉرته آسیا فقیهلری». تاشکینت، تاشکینت اسلام اونیویرسیتی نشریاتی، ۲۰۰۲ ییل. 255 بیت. 3- «مرغینانی و اونینگ ایزداشلری». تاشکینت، تاشکینت اسلام اونیویرسیتی نشریاتی، ۲۰۰۰ ییل. 4- «بخارالیک بویوک فقیه – ابو زید دبوسی». تاشکینت، تاشکینت اسلام اونیویرسیتی نشریاتی، ۲۰۰۸ ییل. 5- «شرق و انسان حقوقلری». (پروفیسور اکمل سعیدوف بیلن)، تاشکینت، "عدالت" نشریاتی، ۱۹۹۸ ییل. 214 بیت. 6- «شرق سیویلیزتسیهسی (تمدنی): انسان و حقوق». (پروفیسور اکمل سعیدوف بیلن). تاشکینت، "اجتماعی فکر"نشریاتی، ۲۰۰۵ ییل، 271 بیت. 7- «برهان الدین مرغینانی: حیاتی و علمی میراثی». (دوکتور نگاره یوسپوا بیلن). تاشکینت، اۉزبیکستان ریسپوبلیکه سی پریزیدنتی حضوریده گی دولت و جمعیت قوریلیش اکادمیسی نشریاتی، ۲۰۰۷ ییل. 8- «امام بخاری و زمان ماجرالری». نشر آستیده. 9- «امو دریا». شعرلر تۉپلمی. کابل، افغانستان دولت مطبعهسی، ۱۳۶۹ ییل. 10- «یورک سرلری». شعرلر تۉپلمی. کابل، افغان مسلک باسمه خانه سی، 2009 ییل. 11- «اسلام حقوقیده محتسب (امبودسمن) انستیتوتی». «جهان امبودسمن- لری» کتته تۉپلمی، (روس و اۉزبیک تیللریده). تاشکینت، ۲۰۰۷ ییل. 12- «اۉزبیکستان ملی انسیکلوپیدیهسی» ده ایریم آرتیکللر. 13- «فلسفی لغت» و «اۉزبیک فلسفهسی» کتابلریده ایریم فلسفی و عرفانی اتمه لر شرحی. آزاد سرسینبایف " یورک سرلری " شعر تاشکینت اسلاماونیویرسیتی توپلمیدن "اسلام حقوقی دپارتمنتی" کتته اۉقیتوچیسی | 
