|
|
|
سوزوان يازى و زيبا داستانيدن قوشيق نمونه لرى (افغانستان اوزبيكلرى نينگ بد يعى آغزه كى ايجاديدن)
يازيب آلوچى و نشرگه تيارلاوچى داكتر فيض الله ايماق
حاجى عبد الجليل رشيد زاده سمرقندى همتى و حاميليگيده چاپ ايتيلدى مهتمم: نذير احمد ظفر تاشكند - اوزبيكستان ٢٠٠٣ - ييل كتاب نينگ نامى: سوزوان كتاب موضوعى: افغانستان اوزبيكلرى نينگ بديعى آغزه كى ايجاديدن يازيب آلوچى و نشرگه تيارلاوچى: داكتر فيض الله ايماق ناشر و حاﻣﻰ: حاجى عبد الجليل رشيدزاده سمرقندى چاپخانه: "زر قلم" ﺻﺤﻴﻔﻪﻻﻭﭼﻰ: ﻧﺎﺩﺭﺟﺎﻥ ﻏﻴﺎﺛﻮﻑ ﺭﺳﺎﻡ: ﻡ. ﻋﺎﺩﻝ مهتمم: نذير احمد ظفر چاپ: ١٣۸۲ = ٢٠٠٣ – ييل تيراژ: ۱۰۰۰
منت
دارچيليك خلق آغزه كى ايجادى ، معنوى ميراثيميز نمونه لريدن بيريدير. شونينگ اوچون هم بونده ى دُردانه اثرلرنى توپله ش واونى خلققه ييتكزيش ، خيرلى عمللردن دير. مين "سوزوان قوشيقلرى" كتابى نى نشردن چيقه ريليشيده، مادى جهتدن قولله ب - قووتله گن محترم حاجى عبد الجليل رشيدزاده سمرقندى جنابلريگه اوز منت دارچيليگيم نى اظهار ايته من. داكتر فيض الله ايماق پروفيسر احمدجان قران بيكوف فيلالوگيه فنلرى دوكتورى، تاشكند دولت شرق شناسليك انستيتوتى نينگ ايران – افغان فيلالوگيه كافيدره سى مديرى.
سوزوان قوشيقلرى حقيده تقريظ
هر بير خلق نينگ آغزه كى ايجاد نمونه لرى ، اوشه خلق نينگ عصر دواميده يره تگن مدنى ميراثيدير. بو آغزه كى ايجاد نمونه لرى ، عادتده اوشه ملت نينگ وكيللرى يشه يديگن كتته بير حدودده ترقلگن بوليب ، اولرنى توپله ب اعلان قيليش خلق آغزه كى ايجادى نينگ جانكويارلرى و فولكلور شناس عالملرى تامانيدن عمل گه آشيريله دى. داكتر ايماق انه شو جانكويار فولكلور شناس عالملر سيره سيگه منسوب. او ياشليگيدناق خلق آغزه كى ايجاديگه قيزيقيب ، اولرنى توپله شگن. ف.ايماق نينگ 20 ييل مدتىده توپله گن خلق ايجادى نمونه لرى 1980 نچى ييل "خلق دردانه لرى" نامى آستيده درى ترجمه سى بيلن بيرگه كابلده نشر ايتتيريلگن. او 1986 نچى ييل "افغانستان اوزبيكلرى نينگ خلق قوشيقلرى" موضوع سيده نامزادليك علمى ايشينى حمايه قيلدى. ايماق كابلده باسيليب چيققن "خلق دردانه لرى" مجموعه سينى بعضى بير ينگى قوشيقلر بيلن تولديرگن حالده ، كريل خطىگه اوزگرتيريب اوشه نام "خلق دردانه لرى" عنوانى آستىده غفور غلام نشرياتيده تاشكند ده چاپ ايتتيردى. مذكور اثرده يازى و زيبا داستانيگه منسوب (سوزوان) قوشيقلرى هم اورين آلگن ايدى. داكتر ايماق بو سوزوان لرنى ينه ينگى تورلرينى توپله ب "سوزوان" نامى بيلن عرب الفباسيده افغانستان اوزبيكلرى اوچون چاپ ايتيش گه موجلله گن. بيزنينگ نظريميزده بو كتاب 23 ييل اوريش دن ايندى آزاد بولگن معنوى جهتدن قشاقلشگن خلق اوچون چاپ ايتيلسه عين مدعا بولور ايدى ، چونكه اونده خلق نينگ اينگ يوكسك آرزو–ارمانلرى ، اوز عكسينى تاپگن. سوز باشى اورنيده
محبت اسيريگه آيلنگن كونگل لر عاشقانه ترانه و دلنى اورته گوچى خيرگاهى لرنى ايشيتگنده هجران اوتيده شكسته بولگن قلبيگه ملهم تاپگنديك بوله دى. هر بير ديلدن و تيلدن قوشيق ينگره يدى. مذكور ترانه لر ايسه وطن نينگ هر گوشه سيدن هر بير قيشلاغيدن، ده له لردن قولاققه چه لينه دى. هجر اوتيده كويگن عاشق يوره گيدن آتيليب چيققن بونده ى ترانه لر ماوى آسمان و ايكين زارلرنى ينه ده هم مفتونكار قيله دى. هر بير تيلدن تره لگن خلق تيرمه لرى، دوبيت لر يعنى عاشقانه تورتليكلر بى پايان واديده عشق يوليده كويگنلرنى شكسته بولگن هر بير قلبگه ييتيب باره دى و اولر حقيده گى ايرتك و حكايه لر يوره كدن يوره كگه، نسل دن نسل گه اوتيب كيله دى. عزيز كتابخوانلر! قولينگيزده گى اوشبو موجَز گينه مجموعه خلق آغزه كى ايجاديده گى تورتليكلردن عبارت بوليب، عادى خلق اونى "يازى و زيبا" يعنى ايككى شكسته قلب نينگ صاف محبتى نى ترنّم ايتوچى عاشق و معشوق لر صفتيده بيله ديلر. "يازى و زيبا" نينگ هَيَجانلى عشقى داستانى (سبز من) ياكه (سوزوان) نامى بيلن اَته له دى. "سياه موى و جلالى"، "وامق و عذرا"، "ليلى و مجنون"، "روميو و ژوليت" و باشقه عاشقانه داستانلر سينگه رى فارياب، جوزجان، سرپل و باشقه تركى زبان ولايت خلقلرى نينگ ياش و قرى سى، ايركگ و عيالى نينگ دليدن جاى آلگن. مذكور داستان تورتليكلرى نمونه لرى كوپراق خاتين قيزلرنينگ قالين توقيشى، كشته چيليك و تيكوچيليك بيلن شغللنگن وقتلر و سومه لك پيشيريش و ياورچاق تارتيش جريانيده آيتيله دى. مملكت نينگ اوزبيكلر استقامت قيلوچى منطقه لريدن فولكلور شناس عالم داكتر فيض الله ايماق تامانيدن يازيب آلينگن خلق آغزه كى ايجادى نينگ دُردانه لرى يعنى مقاللر "ضرب المثللر"، ايرتكلر، داستانلر، باله لر قوشيقلرى و اويين لرى و تاپيشماقلرنينگ اَيريملرى افغانستان مدنيت وزيرليگى طرفيدن 1359 ييلى (1980 - عيسوى) ده "خلق دُردانه لرى" نامى آستيده عليحده كتاب حاليده نشر ايتيلگن. اوشبو قولينگيزده گى كتابده ايسه، "يازى و زيبا" داستانى نينگ تورتلكلرى كتابخوانلرگه حواله قيلينه دى. بو كتاب ده افغانستان ليك ايككى سيووچى قلب نينگ يعنى عاشق-معشوق لرنينگ شادليك و قيغولرينى، محبت آرقه سيدن تارتگن عذاب عقوبتلرى، هجران و فراقلرى، صاف محبتى و اوز محبتلريگه ايريشه آلمه گن ايككى سيووچى دلنى اوز شيرين جانلرينى قربان قيلگنلرى يارتيب بيريلگن. بو كتابنى چاپ ايتيشده افغانستان ليك ملى تاجر محترم حاجى عبد الجليل رشيدزاده سمرقندى نينگ مالى ياردمى تحسين گه لايقدير. بو وطنداشيميزنينگ ادبياتيميز نينگ، فولكلور و آغزه كى ايجادى ميز نينگ رواجلنتريشده اولكن حصه لر قوشيشيگه امين ميز. كورستگن همتلريگه و كيلگوسى ايشلريگه موفقيتلر تيله ب قاله ميز. خلق آغزه كى ايجادينى توپله ب كتاب حاليگه كيلتيرگن فولكلورشناس عالم فيض الله ايماق گه ايسه بوندن كيينگى ايجادى ايشلريگه آمدلر تيله ب قاله ميز.
و السلام و عليكم و رحمت الله و بركات. نذير احمد (ظفر) بسم الله الرحمن الرحيم
وقتيكه دلهاى باخته مونس ترانه هاى عاشقانه ميشود و زمزمه شاعرانه بر درد مندان هجران مرحم ميگذارد، ازد لى شورى بپاه ميخيزد و ازهر زبانى سرودى. از هرد هكده و مزرعه اين ترانه ها بگوش ميرسد. ترانه هاى كه از ﺳﻴﻨﻪ ﻫﺎﻯ ﺳﻮﺯﺍﻥ ﻭﺗﺐ ﺁﻟﻮﺩ ﺳﺮ ﻣﻴﻜﺸﺪ ﻭ ﺗﺎﻣﺰﺭﻋﻪ ﺁﺳﻤﺎﻥ ﻛﺒﻮﺩ ﻧﻘﺶ ﻣﻴﺒﻨﺪﺩ. ﺩﺭ ﻭﺍﺩﻯ ﻧﺎ ﻣﺤﺪﻭﺩ ﺩﻭ ﺑﻴﺘﻰ ﻫﺎﻯ ﻋﺎﺷﻘﺎﻧﻪ ﻭﻋﺎﻣﻴﺎﻧﻪ ﻫﺮ ﺩﻟﻰ، ﺑﻪ ﺩﻟﺒﺎ ﺧﺘﻪ ﻣﺘﻮﺻﻞ ﻣﻰ ﺷﻮﺩﻛﻪ ﺣﻜﺎﻳﺖ ﺁﻧﺎﻥ ﺳﻴﻨﻪ ﺑﻪ ﺳﻴﻧﻪ ﻭ ﻧﺴﻞ ﺑﻪ ﻧﺴﻞ ﺑﻪ ﻣﺎ ﻣﻰ ﺭﺳﺪ. ﺧﻮﺍﻧﻨﺪﻩﮔﻥ ﺍﺭﺟﻤﻨﺪ! ﺍﻳﻦﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻛﻮ ﭼﻜﻰ ﻛﻪ ﺗﺤﺖ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺷﻤﺎ قرار دارد، دو بيتى ها يست كه مردم عوام آنرا به "يازى و زيبا" دو عاشق دلبا خته نسبت ميد هند. داستان هيجان انگيز "يازى و زيبا" كه بنام "سبز من" يا "سوزوان" است همانند داستان هاى "سياه موى و جلالى"، "وامق و عذرا"، "ليلى و مجنون" و غيره در اذهان پير و جوان، زن و مرد ولايات فارياب، سرپل، جوزجان و بعضى از ولايات ديگر تركى زبان نقش بسته و اثراتى بجا گذا شته است. اين دو بيتى ها عموماً توسط زنان و دختران در وقت بافتن قالين و گليم، پختن سمنك، سوزن دوزى، آرد كردن غله توسط دستاس، خياطى و خامك دوزى خوانده مى شود. قسمتى از ين دو بيتى ها توسط دانشمند گرامى و فولكلور شناس مشهور كشور محترم داكتر فيض الله ايماق در پهلوى سا ير آثار فولكلوريك و ادبيات شفا هى مردم اوزبيك زبان افغانستان چون انواع سرود ها، داستان ها، قصه ها، سرود و بازى هاى اطفال، ضرب المثل ها، چستان ها و غيره در سال هاى گذشته از مناطق اوزبيك نشين كشور عزيز ما افغانستان جمع آورى و در مجموعه بنام "دردانه هاى خلق" كه از طرف وزارت اطلاعات و كلتور وقت در سال 1359 در كابل به چاپ رسيد، گنجا نيده شده بود. و جاى افتخار است كه اين دو بيتى ها امروز به قطع گسترده تر و به شكل كتاب جداگانه تحت عنوان "سبز من" اقبال چاپ يافته است. اين دو بيتى ها بيا نگر سرور و شادى، غم و اندوه، رنج و زحمت، هجران و فراق، محبت و صميميت، اخلاص و اعتماد دو محبوب دلبا خته كه در ولايات شمالى افغانستان چشم بد نيا گشوده و در راه نيل به آرزو هاى خود جان شيرين خود را از دست داده اند، مى باشد. چاپ اين كتاب در اين مقطع زمانى توسط يك تن از تاجران ملى افغانستان نما ينگر فرهنگ دوستى مردم شريف ما ست. اين كتاب كه به همت مالى الحاج عبد الجليل رشيدزاده به زيور طبع آراسته شده خود گواه روشن بر حفظ و احترام فلكلور در جا معه ما مى با شد. ما اين كار فرهنگى محترم رشيد زاده را به ديد گان قدر مينگريم و براى جناب شان اجر بيكران و توا نا يى هميشه گى در رشد و ارتقا خدمات فرهنگى خوا ها نيم. و براى داكتر ايماق در جمع آورى و طبع چنين آثار گرانبها موفقيت هاى مزيد آرزو مى نماييم.
و السلام و عليكم و رحمت الله و بركات. نذير احمد (ظفر)
خلق محبت نامه سى
افغانستانده يشه يديگن اوزبيك لرنينگ نقل قيليش لريچه ، يازى اسملى عاشق، فارياب ولايتيگه قره شلى المار قيشلاغيده دنياگه كيلگن . او زيبا ديگن قيزگه عاشق بوليب ، يار هجريده مجنون ديك شعرلر توقيب يورگن. يازى و زيبا گه نسبت بيريله ديگن عشقى شعرلر حاضرچه خلق خاطره سيده "سبز من" ياكه "سوزوان" قوشيقلرى نامى بيلن سقلنماقده. كوپچيليك بوليب قالين ، گيلم توقيلگنده، نوروز كونلرى سومه لك پيشيريلگنده، چرخ ييگيريلگنده و ياورچاق تارتيلگن پيتلريده و باشقه تورلى يغينلرده خاتين - قيزلر بو ليريك قوشيقلرنى اوزيگه خاص دلربا كوى بيلن ايته ديلر. روايت ايتيش لريچه ، زيبا فارياب ولايتى ده گى گلجان صياد قيشلاغيده توغيلگن ايميش. اونينگ آته سى قيپچاقليك ملا آرتيق بولگن ايكن. عاشق ومعشوقه قبيله لرى اورته سيده ازلدن ماجرالر موجود بولگه نى طفيلى يازى بيلن زيبا بير بيرلرى نينگ وصاللريگه ييتيشه آلمه يد يلر. يازى زيبانينگ هجرى گه برداش بيره آلمه ى اوزيني اولديره دى. او غوره يى يقينيده گى المار قيشلاغى قبرستانيگه د فن قيلينه دى. زيبا يازي نينگ هلاك بولگه نيدن خبر تاپيب، بير نيچته دوگانه لرى بيلن سيوكلى سى نينگ مزارينى زيارت قيلگه نى باره دى. قيزلر قيتيشه ياتگه نيده ، زيبا دوگانه لريگه : "بير پاي كاويشيم قبرستان يانيده قاليبدى" ، - ديب بهانه قيليب ، آرتيگه قيته دى وكتته تاشنى باشيگه اوريب اوزيني هلاك قيله دى. يازى بيلن زيبا روايتيده قيزنى عمكى سى نينگ اوغلى هم يخشى كوريشليگى حكايه قيلينه دى ، فاجعه دن خبر تاپگن ييگيت هم: "مينى زيبا بيلن يازى قبرلرى نينگ اورته سيگه كومينگلر"، - ديب وصيت قيليب، اوزينى اولديره دى. اوزبيكستان ده هم يازى بيلن زيبا محبتى حقيده حكايه قيلوچى بير نيچه واريانت لرگه ايگه ليرا-ايپيك داستان نينگ بارليگى قيد ايتيلگن. خصوصاً ، 1962 ييلده "ياش گوارديه" نشرياتى "يازى بيلن زيبا" نامى بيلن فيلالوگيه فنلرى نامزادى آخوند جان صابروف تيارله گن داستان نى نشر ايتگن ايدى. داستان نينگ سوز باشى سيده اثر بيرينچى مرته 1925 ييلده ر.مؤمن اوف تمانيدن اوچ قورغان ده گى پايتاق قيشلاغيدن يازيب آلينگن ليگى ، كيينچه ليك فولكلور شناس عالملر م.علويه و م. افضل اوف لر ايريم پرچه لرنى جمهوريت نينگ شهرسبز ، كتاب، چراقچى، دهنو ناحيه لريدن يازيب آلگن ليكلرى حقيده معلومات بيريله دى.عالملر يازيب آلينگن داستان 19 واريانتگه ايگه بوليب ، اونده واقعه لر معلوم سوژيت چيزيغي آرقه لى باغله نه دى. كمبغل ييگيت يازي نى زيبا نينگ آته سى پاينده باى اونى الده ب ايشله ته دى، اما قيزينى اونگه بيرمه يدى. ايكى سيويشگن لر اوز بخت لرى اوچون كوره شه ديلر. اولر پاينده باى دن هم ، اوشه يير نينگ پادشاه سى عبد الله خان دن هم اوستين چيقه ديلر و مراد مقصد لريگه ييته ديلر. افغانستانده يشاوچى اوزبيكلر ايجاديده گى يازى و زيبا نامى بيلن علاقه دار اثرلر ايسه اولاً ژانر جهتدن "يازى بيلن زيبا" داستانيدن فرق قيله دى. اگر داستانده سيويشگن لر سرگذشتى بيلن باغليق واقعه لر حكايه قيلينسه ، افغانستان ليك اوزبيكلر نينگ ايجادى ده گى "سبز من" قوشيقلرى فقط ليريك شعرى پرچه لردن عبارت. قوشيق لرنى معلوم بير ترتيب ده جايله ش ممكن ايمسليگى سيزيله دى. شونينگ اوچون هم بيز قوشيقلرنى توپله ب، باشله نيش حرفيگه بناء الفبا اساسيده ترتيب لشتيرديك. البته، قشقه دريا، سرخان دريا ولايتيده سقله نيب قالگن "يازى بيلن زيبا" داستانى وافغانستان اوزبيكلرى نينگ "سوزوان" ("سبز من") قوشيقلرى اورته سيده تاريخى يقينليك سيزيله دى. داستان ده گى ايريم ليريك پرچه لر نينگ مضمونى، قافيه له نيشى ، توزيليشى قوشيق نمونه لريگه اوخشه ب كيته دى. شونينگ اوچون هم افغانستانده و اوزبيكستانده يشاوچى اوزبيكلر نينگ آغزه كى ايجادى نى مكمل تيكشيريش ايريم مهم خلاصه گه كيليش امكانينى بيره دى، ديگن فكرده ميز. افغانستانده يشاوچى اوزبيكلر كويله گن قوشيقلرده عاشق و معشوق نينگ يوره ك دردى و المى عكس ايتگن. اما اولر نينگ همه سينى هم فقط عشقى يوناليش ده گى ليريك شعرلر صفتيده قبول قيليش توغرى ايمس. خلق تمانيدن يره تيلگن، بعضاً يازي بيلن زيبا اورته سيده گى مناسبتگه علاقه سى يوق تورتليكلر هم شو توركومدن اورين آلگن حاللر اوچريدى. خصوصا"سبز من" قوشيقلرى آره سيده توى ، عزا مراسملريده ، حتى عادى دم آليش فرصتلريده آيتيله ديگن قوشيقلر بار. اولرنينگ قه ى طرزده مذ كور توركومدن اورين آلگه نينى ايضاحله ش مشكل ايمس. سوز وان قوشيقلرينى كويله گن قوشيقچيلر كيزى كيلگنده ينگى تورتليكلر هم يره تگن لر و كويله ياتگن قوشيقلر گه قوشيب اجرا ايتگنلر. كيينچه ليك بو ينگى تورتليكلر سوزوان توركوميدن مهم اورين ايگلله ب قالگن. سوز وان لر عمومًا اعيال لر، خاتين-قيزلر تمانيدن ايتيله دى. افغانستان اوزبيكلرى تامانيدن ايتيله ديگن قوشيقلر تورى خيلمه-خيل بوليب، بو قوشيقلر غزل، بيت، نقش، ياريار، اولن، ناى-ناى ، توره وباشقچه ناملر بيلن معلوم و مشهوردير. و سبز من قوشيقلرني ايسه يازى و زيباگه نسبت بيرگنلر. سبز من قوشيقلرى نينگ يارقين خصوصيتلريدن بيرى اولرده يازى بيلن زيبا اسملرى نينگ قيته-قيته تكرارله نيشى دير. تينگلاوچيلرده بو قوشيقلر ايكى سيويشگنلر نينگ اوزيگه خاص ديالوگيدن ياكه محبت موضوعيده گى ايتيشولردن عبارت، ديگن توشينچه حاصل قيله دى. اولر نينگ ايريم لريده عاشق و معشوق اوزاق دوام ايتگن اييريليكدن سونگ اوچره شيش اشتياقيده ايكن ليكلرى كويله نه دى:
چولده كورد يم چول بورى نينگ اويينى، ساغينيبمن يازى جان نينگ اوزينى. ساغينسم - ساغينمه سم ايرته كيلر، سولگين آليب سوپيره ى آق يولينى. هر بير قوشيق ايتوچى شخص اوزينى يازى ياكه زيبا اورنيده تصور قيلگن ليگى هم قوشيقلر مضمونيدن سيزيليب توره دى. قيزيغى شونده كه ، قوشيق توقياتگن خلق شاعرلرى اوز ناملرى نينگ ياشيرين قاليشينى افضل كورگنلر و اوز حياتلرينى روايت قهرمانلرى نينگ تقديرى بيلن تينگ قويگنلر. اوتميش روايتيده گى اساسى قهرمان يازى نينگ اوز سيويكلي سيدن واز كيچيشي مطلقا ممكن بولمه گن حادثه ايكه نينى انيق بولگه نى حالده، ايريم تورتليكلرده وفاسيزليك حقيده عهد و پيمان نينگ بوزيليشى حقيده حكايه قيلينه دى:
دروازنگيز دروازمگه باقه دى، اورته سيدن آب زمزم آقه دى. آب زمزم سوويدن ايچگن يازى، خاتين آليب زيبا دن كيچگن يازى.
معلوم بوله دى كه، اوز سيويكليريدن اجره لگن معشوقه لر اييريليك درد لرينى قوشيقلر ده عكس ايتتيريشگه اورينگن لر. سبز من قوشيقلرى اوزى نينگ موضوع دايره سيگه خلق آره سيده كينگ ترقلگن ليريك تورتليكلرنى هم قمره ب آله دى. بونده ى پرچه لرده عادى محنتكش ييگيت ياكه قيز نينگ حياتى حقيده گى ايچكى حس - تويغولرى عكس ايته دى. استعدادلى ياشلر طبعيت واقعه حادثه لرى بيلن انسان حياتيده گى مشترك نقطه لرنى تاپيشگه و بديعى گوزه ل شعرلرده عكس ايتتيريشگه حركت قيله دى. بو مقصدنى عملگه آشيريشده آنه طبعيت ده گى دريا و تاغلر، آت و نار تويه لر، قلديرغاچ و طوطى قوشلردن زيرك ليك بيلن فايده له نه ديلر:
دريا نينگ نر ياغيد ن سو كيله دى، سو بيلن ايكّى اوردك تينگ كيله دى. اوردكّه اوردك مناسب، غازگه غاز، ييگيت گه قلليغ مناسب، قيزگه ناز.
خلق آغزه كى ايجادى ده گى اثرلر نينگ مهم خصوصيت لريدن بيرى اولرده اجتماعى حيات حقيده گى فكر-ملاحظه لر نينگ عكس ايتيشيده دير. محنتكش خلق نينگ ايجاديگه خاص ليريك اثر لرده هم موجود شرايطدن ناليش، اجتماعى تينگسيز ليك نى قاره له ش روحى يققال سيزيليب توره دى. سبز من قوشيقلرده رويابگه چيقمه گن آرزولر پايمال بولگن بخت حقيده آيتيلگن قوشيقلر كم ايمس:
آق گل ايديم ، قيزيل گل گه چتد يلر، غريب باشيم بندى قيليب ساتديلر، باريب آيتينگ آنم مينن آتم گه، مينى ساتيب، نى مراد گه ييتد يلر.
خلص، سبز من قوشيقلرى افغانستانده يشاوچى اوزبيكلر بديعى آغزه كى ايجادى نينگ عجائب نمونه لرى دير. بو قوشيقلر فقط يازى و زيبا حقيده گينه ايمس، بل كه كيزى كيلگنده حيات گوزه لليكلرىدن بهره آليب ييريد يگن، وقتيده آرزولر آغوشيده مست بولگن، شو بيلن بيرگه بعضيده موجود تورموش قيينچيليك لريدن عذابده قالگن، اما كيله جككه ايشانچ بيلن قره ش حسىنى يوقاتمه گن يازيلر و زيبالر حقيده گى قوشيقلرد ير. اولرنى اوقيش كتابخوانگه ذوقلى دقيقه لر انعام ايته دى، ديگن اميد ده ميز.
داكتر فيض الله ايماق
سوزواﻧﻠﺮ
آيت ديگنده آيتيب بيرمس مى، كيشى كيشينى قربانى بولمس مى ، كيشى. آيت ديگنده آيتيب بيرسه رازينى، ييسنگ چاقيب بير بادامنى مغزينى، ييسنگ چاقيب بير بادامنى مغزينى، ييگيت بولسنگ كوتر، قيز نينگ نازينى. ***** آيت ديگنده آيتيب بيرمس مى، كيشى، يخشينى قربانى بولمس مى ، كيشى. يخشى نى آغزى تيككن پياله گه اوخشه يدى سحر آچيلگن لاله گه. ***** آهسته-آهسته باره ميز، گور باشيگه، قولاق سالينگ يازى جان ناليشيگه. خدادن حكم بوليب، ياريلسه گور، من توشسم يازى نينگ يانباشيگه. ***** آنه جانيم مافه دن نان اوزه تدى ، سيور يارگه تختِ روان توزه تدى . خدا بيرسين بابا دهقان مالينى ، سيور يارگه كوپ ساوغه لر اوزه تدى . ***** آى يوزينگگه قاره زلفينگ قنغيراق ، سينى درد ينگ منگه اورسين كيل بيراق . من سينى : "ياريم" ديديم، "جانيم" ، ديديم ، مبارك قد ملرينگ قويگين بيراق . ***** آى يوزينك آى لرده بولسين ، دوگانم ، تقديرينگ بايلرده بولسين ، دوگانم . باى لرنينگ كتته - كتته قيزلرى بار ، ايشيگينگگه چورى بولسين ، دوگانم . ***** آلتى آيليك چوپان ايد يم ، هاره من ، شولكيچه ، قويلرنى ، هيده ب باره من . خبر بيرينگ سيور ياريم اوزيگه ، شولكيچه د يدار كورماققه باره من . ***** آلمه د يب قويد يم اياق زرداليگه ، يار قره مس غريبلرنينگ حاليگه ، يار قره سه غريبلرنينگ حاليگه ، بويى اوخشر پسته نينگ نهاليگه . *****
آلمه د يب قويد يم اياق زرداليگه ، چيان چا قدى چيدالمه ديم درد يگه ، هر علاج بار دير ، چيان نينگ درد يگه ، هيچ علاج يوقد ير جداليك درد يگه . ***** آلمه د يب قويمه اياق زرداليگه ، اختيار بيرمنگ كيشى نينگ قوليگه . اختيار بيرسنگ كيشى نينگ قوليگه ، آسيلرسن ظالم لر نينگ داريگه . ***** آلمه لر آقيب كيلر پوستى بيلن ، آغينيم اوينه ب كيلر دوستى بيلن . امبارينى تولد يرر طلا بيلن ، قلپاغينى تيكه يين ، بسم الله بيلن . ***** آسماند ن يانغاق توشدى - تاقه سى يوق ، يارانلر ، بو د نيا نينگ وفاسى يوق . يارانلر ، يخشى ايينگ يخشى كيينگ ، ايرته بير كويلك كيلر يقاسى يوق . *****
آسماند ن يانغاق توشيب چاقيلمه سين ، قوى اوليب قوزى سى منگره ب قالمه سين . قوى اوليب قوزى سى منگره ب قالسه گر ، ييگيت اوليب يارى جَوره ب قالمه سين . ***** آيينه دن آلتين تراغيم بار مينى ، اندخوى جانده بير سوراغيم بار مينى . اندخوى جانده بير سوراغيم زيبا جان ، بير كوره ى د يب انتظاريم بار مينى . ***** آيينه ديك آلتين تراغيم بار مينى ، قوش تيره كده ، بير سوراغيم بار مينى . قوش تيره كده ، بير سوراغيم يازى جان ، بير كوره ى د يب انتظاريم بار مينى . ***** آته داش قلعه سيدن آتيله دى تاش ، باشيمده الماس قيليچ كوزيمده ياش . كوزيمنى آچه ى د يسم كوپ قرينداش ، قرينداشدن نى فايده ، جان آته داش. ***** آته-آنم شهريده سيور ايديم ، تنگه دن بيش تاش قيليب اوينر ايديم . تنگه دن بيش تاشيمنى ياشيرديلر ، آنه جانيم شهريدن آشيرديلر . ***** آسمانده گى آيگه قره نگ ينگه جان ، چاينكلرگه چايلر قويينگ ينگه جان . آغه گينم كيلر وقتى بوليبدى ، چپركت گه جايلر سالينگ ينگه جان . ***** آتگه ميند يم ، قوليم ييتمس ياليگه ، صدقه بوله ى لبگيننگ نى خاليگه . داد و بيداد آته - آننگ قوليدن ، رحمى كيلمس مين غريب نينگ حاليگه . ***** آق بيله ككه بيله ك اوزوك يره شر ، يينگى تار بولسه بيله ككه چرمه شر . مين باشينگدن ايله نى گُلد يك ياريم ، سيزگه دولت ، بيزگه كولگِى يره شر . ***** آق بيله ككه ، قيزيل عقيق تاقَرمن ، هم نفسيم ، سيزنى قييردن تاپرمن . يول اوستيده مكتب بيلن اداره ، دَم-بد م ايلچى نى قه يدن تاپرمن . ***** آق بيله ككه ، قيزيل عقيق تاقه من ، آيجماليم سينى قه يدن تاپه من - ايككى ميز نينگ اره ميز توققيز فرسخ ، هر زمان ايلچى نى قه يدن تاپه من . ***** آق گل ايد يم، قيزيل گل گه چيتد يلر ، آزاد ايد يم بندى قيليب ساتديلر . باريب ايتينگ ، مينى ساتگن آنه م گه ، مينى ساتيب نى مراد گه ييتد يلر . ***** آتگه ايگَر سالدى حيرانليك بيلن ، جلودن توتدى پريشانليك بيلن . مين باشينگدن آيله نى يككه ييگيت ، چيقدى اويدن ، ديده گريان ليك بيلن . ***** آق ايپك قيزيل ايپك نينگ تارى من ، شهرده گى شاه جوان نينگ يارى من . شهرده گى شاه جوان ياريم ديسه ، كيچه نى كوندوزگه قويمه ى باره من . *****
آق ايپك قاره ايپك نينگ تارى من ، شبرغان ليك شاه جوان نينگ يارى من . شبرغان ليك شاه جوان ياريم ديسه ، كيچه نى ايرته گه قويمه ى باره من . ***** آق آتينگ دن بوز آتيم يخشى راق ، تيلپه گينگد ن كله پوشيم يخشى راق . بير نيچه نامرد گه محتاج ايتگونچه : چرخ ييگيريب نان ييگه نيم يخشى راق . ***** آق پَخته مله پَخته ايگيره من ، توت درخت تنه سيگه ، يوگيره من . توت درخت تنه سى سينمس ميكن ، سفر قيلگه نيم ييلى تولمس ميكن . تولمه سه تولمه ى كيتسين اونى ييلى ، قوم و خويش كوره من د يب كيلمس ميكن . ***** آق تاميزده قيزيل آلمه تيره من ، گُل ايسكه يسيز گل نى اوزيب بيره من . گُل ايسكه سنگيز گُليز قوليمده دير يارگينم محبتى دليمده دير. ***** آق اوزيم قاره اوزيم نى اوزد يلر ، شيره سينى سيم سبتدن سوزديلر قيرقيلسين يمان آدملرنينگ تيلى ايلليك ييل ليك عمارت نى بوزد يلر. ***** آق اوزيم قيزيل اوزيم غجوم - غجوم سفرگه كيتيب باره دى يلغيزيم . اولتيرگن كتته - كيچيك قول كوته رينگ ساغ باريب سلامت كيلسين يلغيزيم. ***** آق ايپك قاره ايپك آلديره يليك پوته گه نقش و نگار سالد يره يليك پوته نى آغينينگيزگه باغله ته يليك دشمن لرنى خوارو زار ييغله ته يليك. ***** آق يوزيمگه قاره زلفيم توشيبد ير سايه سيده قيزيل آلمه بيشيبد ير. بازار بارسم قيمت آلينگ ارزان من ييتيم بچه سيزگه عشقيم توشيبد ير. ***** آق كاغذ ده ى قه سيرده يدى تونينگيز تولگن آيده ى تونيب بارر يوزينگيز. مين بيلمه ديم نيمه سير بارايكن يوره گيم گه سيغدى شيرين سوزينگيز. ***** آغه گينم درخت گه يلمه شه دى درايى كويلك - ايشتان يره شه دى . درايى كويلك - ايشتان بخيه قيله ى اويقونگيز كيلسه تيزه م تكيه قيله ى . ***** آق يوزينگه قره زلفى توشيبدى سايه سيگه قيزيل آلمه پيشيبدى بازار ايلتينگ بهاء سينى كوپ قويينگ خريدارنى اونگه عشقى توشيبدى. ***** آغه گينم رومال يوباردى اوزيگه مين بونى قنداق تيكه ى اندازه گه مين بونى تيكسم تيكه ى اندازه گه بيليگه باغله ب چيقسين دروازه گه . ***** آغه گينم دن كيلر گُلنى ايسى باله لرى ايكّى كوزيم بهرى سى باله لرينى بير-بيريدن كم كورسم سيتيليب تورسين كوزيم نينگ قره سى. ***** آغه جانيم بيرتام ساليبدى پسگينه ايچيگه گل ايكيبدى ييد سگينه گليدن آله يد يسم تيكانى بار لبيدن اوپه يد يسم شَكّرى بار. ***** آغه جان مين سَرينگد ن ايله نى مين سينى تاجِ سرينگدن اورگيله ى . قوششه كاكل نى خيالينگ گه آليب آپه د يگن تيللرينگد ن اورگيله ى . ***** آغه جانيم بير قيز بار لاچينى باغ ايچيده او اوره دى ساچينى. يوره گيم ده بار ايدى ياريم بولسه يوره گيم ايته دى آليب قاچ اونى. ***** آغه جانيم نيگه كيلمس بولدينگيز كيلسنگيز هم اويگه كيلمس بولدينگيز نيچه بير دشمن نى سوزيگه كيريب سلام بيرسم عليك آلمس بولد ينگيز *****
آغه جانيم آق اوينگگه قورى بار ، هر قوريده لعل و جوهر دَرّى بار . آتگيننگدن اورگيله ى آغه جانيم راست يوزينگ ده خاكه طلا نورى بار. ***** آغه جانيم اويدن چيقر ايلا مينن كركى دن توى كيلر ليرا مينن كركيدن كيلگن توى قندالت دور آته سيدن قيز آلماق سلطنت دور. ***** آغه جانيم اون سككيزده ياشينگيز ، ينگى چيققن آى گه اوخشر قاشينگيز . چتر دولت سايه سيگه باشينگيز آته نگيز هم آننگيز يولداشينگيز. ***** آه اورسم آهيم ملامت د ير منگه، ييغله سم كُنلر قيامت د ير منگه. تيريكليكده آته - آنم دن ايريلد يم بو نيچوك قيامت د ير منگه. **********
قوليده چينى كاسه سو ايچه دى. چينى نى نادانگه بير سنك سيند يرر، اوكه جانيم قچان كونگيل تيند يرر. ***** الوان كويلك كيد يم ، حاليم بيلمه دى، خسته ياتديم ، بير كيليب سوره مه دى. خسته ياتسم ، بير كيليب سوره مه سه. هيچ كيم هم آته-آنم ديك بولمه دى. ***** الموريت نينگ شاخه سى سينمس ميكن، نامرد گه ، توشگن قيزى تينمس ميكن. نامرد گه ، توشگن قيز نينگ رنگى سريق، كوزيدن ياش آقه دى مثل اريق. ***** اندخوى جان يوليگه توشدى اوزيگيم، قچان كيلر مينى كوزى سوزيگيم. قچان كيلسه مينى كوزى سوزيگيم، صداغه ى سريم گه ايتگن اوزيگيم. *****
اندخوى جان ، يو لينگ اوزاق، سووينگ ساوويق، آغه جان، يوبارگه نينگ بير جفت تاوويق. بيرى نى سويه ى د يسم مهرى ساوويق، آغه جان ، كيليب كيتينگ ، كابل - ياوويق. ***** اندخوى نينگ كروانى كيلگه يمى شو گون؟ درد گينم درمانى كيلگه يمى شو گون؟ درد گينم درمانى د ير عزيز جانيم، اويگينم سلطانى كيلگه يمى شو گون؟ ***** اريغنى او باشى بار، بو باشى بار، تيوه چينى كوك تيكان گه خوشى بار. قوليده اره سى بار، تيشه سى بار، باشيده مينگ تنگه لى سلّه سى بار. ***** اوزيگينگنى كوزلرى ييتر منگه، دوست دن هم دشمن سوزى اوتر منگه. ساغ بولينگ امان بولينگ اى دوستلريم هر ييرده آوازه نگيز، ييتر منگه . ***** اوزيگيمنى كوزلرى مرمرى تاش، مينى تشله ب كيتگن آغم بغرى تاش. مينى تشله ب، كيتگن آغم بغرى تاش قوليمده ايپك رومال كوزيمده ياش. ***** اوي گينيگ آلديده، اوچاق دلبريم، قوى گيننگ ييمه يدى پوچاق، دلبريم. چاقيب بيرسم ييدى، ينغاق مغزى نى ييگيت بولسه، كوتر سين قيز نازينى . ***** اوى، سوپرينگ اويگه مهمان كيله دى، مهمان ايمس مهربانيم كيله دى. مهمان ايمس، مهربانيم يازى جان چَب بيريب، اوزاق يولدن كيله دى . ***** او باغدن بو باققه اوتديم، آلمه ديب، ايگه سى قيچقيره دى: توت - قويمه ديب. اگر ده من شول بلا دن قوتيلسم قَيته دن توتمَم آتينگنى، آلمه ديب . ***** اوزاقدن كورينه دى كوك تون ليگيم، ييگيتلر ايچيده قيزيل يوزليگيم. ييگيتلر نينگ زورى بارو زرى يوق ييگيتلر ايچيده زرباغ تونليگيم . ***** اولتيريب من كتته تامنى توريده، ايككى كوزيم سرپل جان نى يوليده. سرپل جان نى تاغ و تاشى اوييلسين آغه جانيم بويى - باشى كورينسين. ***** ايگنه گينم ايتدى ديب اوردينگ آنه م ، مين كيتر من ساغ - امان قال گين آنه م . آق سوتينگگه راضى بولگين آنه جان ، امان كيته ى دعا بيرگين ، آنه جان . ***** ايكّى درخت بير-بيريگه باقه دى ، اورته سيدن آبِ زمزم آقه دى . آبِ زَمزَم سويدن ايچگن تاغَم ، خاتين آليب بيزلردن كيچگن تاغم ، خاتين آليب بيزدن كيچمس ايد ينگيز ، غم بيلن درمان ده بولگن سيز تاغم . ***** ايكّى درخت بير - بيريگه سايه دى ، اورته سيده زيبا جان كِر يايه دى . يخشى نينگ بيرگن پولى دستمايه دى ، هميشه يمانگه عمرينگ ضايه "ضايع" دى . ***** ايكّى كوزيم يولده قالدى ، خدا جان ، مينينگ ياريم نيرده قالدى ، خدا جان . مينينگ ياريم جايداديگه ييتيشدى ، مينى بورگه يككه قويدى ، خدا جان . ***** ايشيكيدن بويله ديم ، كورديم اونى ، كاكلى و چون عجب گلزارى نى . كاكليگه يره شر مشكين تراغ ، اوزى اونده كورمه ديم ديدارينى . ***** ايشيگيمنى كوزيگه توت پيشيبدى ، دشمنيم نى كوزيگه گُل توشيبدى . اويى كويگور باى قيزى نى قوليدن ، خير آباد كوچه سيگه خون توشيبدى . ***** اى دوستلريم خواجه خيران كيته ميز، باره - باره باغ و بوستان ييته ميز. عزرائيل كيلسه جانيم نى آلگه نى جاندى بيريب، ارواح آليب قيته ميز . *****
اى ييگيت آتينگ نيمه مخصوم زاده، سن كه كوپنى كورگنسن مُلا زاده. سين اوزينگ كوپنى كورگن ملا زاده مين كه بير آچيلمه گن گلى لاله . ***** اى خدا يا من نيچون ديوانه من، تندرى توسنگگه توشمه ى يانه من. بو دنياده بار ايدى ايككى دوستيم بيرين كورسم بيرين كورمه ى اوله من . ***** اى فلك سين مينى قيلد ينگ ناتوان، پاده وانليكدن بوليب من ناتوان. ناتوان ليك زخمى نى كورگن ايد يم اولتيريب تورماققه حاليم، نى گمان . ***** اى خدايا ياشليگيمده، اولسم ايدى، بهشت نى اوچمه قوشى بولسم ايدى. بهشت نى اوچمه قوشى اوچر كيتر بهشت نى بلبل قوشى بولسم ايدى . ***** اى خدايا دولتيم زياده قيل، قوى بيرسنگ بَرى سينى، قوزى قيل. تيوه بيرسنگ اوندن هم اضافه قيل آت بيرسنگ دشمنيم، پياده قيل . ***** اى خدايا! بِير مراديمنى شوگون، غصه لر قيلدى يوره گيمگه، توگون. غصه لر قيلسه يوره گيمگه توگون توگونلر آچيلسين تيله گيم، شوگون . ***** اى خدايا! آسمانى بى ستون، شو دنيا ده بار ميكن بغرى بوتون، شو دنيا ده بولسه گر بغرى بوتون كاغذ د ن قلعه سالى، قاردن اوتين . ***** اى خدايا! قُد رتينگنى شيوه سى، فرزند دور آدميزاد ميوه سى. آدمى گه اوغيل فرزند بولمه سه سبيل قالر آتى بيلن تيوه سى . ***** ايشيگينگه سوپه ساله ى چيم بيلن، من كيته من - سن قاله سن كيم بيلن. من كيته من يولده يولداشيم بيلن سن قاله سن اويده كوز ياشينگ بيلن . ***** ايشيكد ن بويله د يم - كورد يم من اونى، كاكل و چون عجيب گلزارنى. كاكيليگه يره شر مشكين تراغ اوزى - اويده كورمه د يم د لدارينى. ***** ايشيكد ن بوينينى غاز اِيتگن چيليم، قه ييريليب آغمگه ناز اِيتگن چيليم. باشيگه بير چوغ آلاونى قويديريب دود ينى يوره ككه جاى اِيتگن چيليم . ***** اوراق سالد يم ارپه - بوغداى بوييگه، سوراق سالد يم قيصارجان نينگ يوليگه. باريب ايتينك قيصار جان نينگ خانيگه زيبام نى يوبرسه لر اوز اوييگه . ***** اولتيريب من كتته اوى نينك تُوريده ، ايككى كوزيم دروازه نينگ يوليده . خلق آيته دى: "سينى كوزينگ نى يولده؟" مينى كوزيم زيبا جانيم يوليده . ***** اوق آتد يم اچيق تماكى آنه جان، عشق دل، اچيق ماكى آنه جان. من كه كويد يم باشقه منگه كويمه دى
ب
بيركه ده اوزدى تونيم نينگ باغينى، اورته گه قويدى جداليغ داغينى. آغه جانيم، مهمان بوليب كيتسه لر، مشعل ياقسم ايليگيم نى ياغينى. ***** بير گل اوزديم باغ گلى نينگ باشيدن، خوش خبر كيلدى ياريم نينگ قاشيدن. خوش خبر كيلسه ياريم نينگ قاشيدن، گل بيلن بادام ساچه يين باشيدن. ***** بير گل اوزديم بير درخت نينگ باشيدن، بير خط كيلدى آغه گينم قاشيدن. بير خط كيلسه آغه گينم قاشيدن، اوچ ايله نيب بادام ساچه ى باشيدن. ***** بير كيسك آته ى دشتِ ميدان اوستيگه، بير غزل آيته ى شو اوليم قصديگه. بو دنيا دن نا اميد كيتگن آنم، گل آچيلسين مزارى نينگ اوستيگه. *****
بازار باريب اوقاله يدى كوزى نى، آليب كيلدى استرى آق بوزى نى. من قييمه ديم استر آق بوزى نى، كوترمه سين ، بيوفا نى سوزى نى. ***** بالاخانه اوستيده بوغدائيم بار، عسكر يازيم كيتسه لر يوز وائيم بار. عسكر يازيم كيتسه لر حق يوليگه، كمر بندى يره شر آق بيليگه. ***** باشگينم آغريب كيله دى نريد ن، خوش خبر كيلمه يدى اكه م سريد ن. خوش خبر كيلسه اكه م سريد ن، سويونچى بيره ى ساچگينم نى تاريد ن. ***** باققه بارديم، اوزيم اوزديم شيره دار، من نيمه قيلديم ، يازيم گيله دار؟ من نيمه قيلديم ، يازيم گيله دار، يازيم گه قلپاق تيكه ى ، زنجيره دار. ***** باققه بارديم، اوزيم اوزديم يگانه، مينينگ اوزيم سيزگه بولسم دوگانه، زيبا جانيم ايله نه يين بويينگدن، كيتر بولسنگ بيريب كيتگين نشانه. ***** باققه كيرديم باغ گلى نى تاپمه ديم، گلى زيبا شفتالى قويدى تاپمه ديم. گلى زيبا شفتالينگيز هم بولمه سين، بيزگه ايتگن وعده يالغان بولمه سين. ***** باققه كيرديم اوزيم اوزديم شول زمان، سايه سيگه زلفيم اوينه يدى يامان. باريب سوره نگ يخشى كورگن آنم دن، كيلينى اولتيريبمى ، ايسان - امان؟ ***** باغ ايچيده باغ نما يانيم اوزه ت، گل ايچيده گل نما يانيم اوزه ت. اولتيريبمن غم و غربتگه چوميب، بلبليم ، جانيم، غزلخوانيم اوزه ت. ***** بو درخت قنداغ درخت بير برگى يوق، همه نينگ آنه سى بار بير مينده يوق. آنه ليكلر خلق ايچيده دانه دير، بى آنه من بغريم اوتد يك يانه دير. ***** بو دنيا دلدار ايكن ، مين بيلمه ديم، درختلر گلزار ايكن ، مين بيلمه ديم، سايه سيگه بير زمان اولتيرمه ديم، شول زمان دوران ايكن مين بيلمه ديم. ***** بو كون اوچ كون بوله دى آغم كيتگن، قيرق بير حجره گه توله ناريم كيتگن، اى دوست لر ، گپيرينگلر ، ديوانه من تنيمدن سوغيريليب جانيم كيتگن. ***** بخارانى قويلرى در دانه قوى ، لاله قلپاقنى آليب باشينگه قوى. لاله قلپاق قاقمه جيلك ليك ياريم، سين تانگدن خط يازيب آلديمگه قوى. ***** بو قنده ى درخت دير برگى يوق، همه لرنى يارى بار ، بير منده يوق. همه لرنى يارى اول كوز اوستيده، مينينگ ياريم بهشت نينگ اورته سيده. ***** بوغداى سالديم تيگيرمان دى بوغزيگه ، مهمان بولديم سيور ياريم اوييگه. مهمان بولسم سيور ياريم اوييگه
آغه جانيم تويينى بيليب باره ى. آغه جانيم تويينى بيليب بارسم باشيمگه سرپايينى قوييب باره ى. ***** تخته كوپريك دوگور - دوگور اِيته دى، چيقيب قره نگ آغه جانيم اوته دى . آغه جانيم آلد يده آشنالرى شوندن باريب سخى جانگه اَيته دى . ***** تخته كوپريك تَقِرَ - تَقِر اِيته دى، اوستيد ن قيرق آلتى آتليك اوته دى . آغه جانيم آلد يده آشنالرى خطگه قره ب غزل اوقيب اوته دى . ***** تخته كوپريك سيل باسيبدى دوگانم، آق يوزينگنى خال باسيبدى دوگانم آق يوزينگنى خاللرى دانه - دانه سينى كورگن ييگيت، بوله دى ديوانه . ***** تخته كوپريك اوستيده بوغدايم بار ، مينينگ ياريم كيته دى د لداريم بار. مينينگ ياريم باره دى حق يوليگه بيليده چيگيرت گُللى رومالى بار . ***** تخته كوپريك اوستيدن بيگلر اوتر، بيگلر يانباشيدن آغه م اوتر. راست ُقوليده كتابى اوقيب اوتر چَپ قُوليده بلبلى سَيره ب اوتر . ***** تيمير اصلا كورينه دى يَلديرله ب كتته دولت لرنى آل! خالق دين تيله ب. طالعيم گر كتته دولتلر، بيرمه سه خان قيزى نى آله من زلفين سنه ب . ***** تام گينه م آرقه سيده بازار يولى، بازارچيلر سوره يدى كيم نينگ تويى ؟ سوره سه - سوره مه سه، ياريم تويى ياريمگه يره شه دى كياو تونى . ***** تامگينم آرقه سيده زنبور چه لر، ايسكه ب - ايسكه ب، اوته دى باى بچه لر. باى بچه نينگ قاشيده عَمَكيسى بيليده زرين پوته، تما كيسى . ***** تامينگيز آرقه سيده بازار يولى، بازارچيلر سوره يدى كيم نينگ تويى ؟ سوره سه - سوره مه سه، آغم تويى آغمگه يره شه دى، كيياو تونى . ***** تامينگ نينگ آرقه سيده سِيل اوته دى، سِيل مينن ايككى اوردك تينگ اوته دى اورده ك نى باغله ماققه ايپك كيره ك عاشق نى سوره ماققه يوره ك كيره ك. ***** تامينگيز آرقه سيده بازار يولى، بازارچيلر سوره يدى، كيم نينگ تويى ؟ سوره سه، سوره مه سه، آغم تويى آغمگه يره شه دى كيياو تونى . ***** تام اوستيده ناغاره تونترد يلر، آغه جانيم اِيتتى ديب، اختر ديلر. آغه جانيم اِيتگه نى يالغان ايكن خانيمى نينگ قوينيده ياتگن ايكن . *****
تام اوستيگه كيم قوييبدى تيشه نى، همسايه جان ايككى كوزينگ روشنى آقسقال لر كيلدى قَلين بيچگه نى بو د نيا نى مالى گه بيرسم سينى . ***** تام اوستيده تيك توره دى قيزگينه، اكه م اوچون جان اوره دى قيزگينه. شبرغان نى ييگيتى نى كويد يريب مزارليكنى ياش كوره دى قيزگينه . ***** تام اوستيده تورگه نينگ د ن آينه لى، گلى قاه قاه يوره گينگ د ن آينه لى. گلى قاه قاه هر طرف نينگ ميوه سى خمچه د يك لرزان بويينگدن، آينه لى . ***** تاغده، ارچه مينگ ييل، عمر قيليبدى، كونده سى نى زرگر، كومير قيليبدى زرگر قيلگن كومير، ادا بولمه يدى خدا قوشگه ن تقدير جدا بولمه يدى . ***** تاش اوستيگه كيم توكيبدى غوزه نى، توته يليلك مى، توتمه يليك مى، روزه نى. آغمگه بيرسين بير شهزاده نى نان اِيمه ى، نهار توته يليك روزه نى . ***** تاقچه گه پياله قويد يم بيلمه دى، بيك آغم گه خط يوبارديم كيلمه دى. بيك آغم نينگ يوللرى پيچك - پيچك كيلين جانگه يره شر، طلا كجك . ***** تاققه چيقديم گل بنفشه تيرگه نى، خيال قيلد يم، آى يوزينگنى كورگه لى آى يوزينگ گه آشنا قيلمه دينگ منى مهربانيم حققه تابشيرديم سنى . ***** تاققه چيقديم تاغ بادا منى تيرگه نى، خيال قيلديم آى يوزينگنى كورگه نى. آى ايمس من، توينوگينگدن توشگه نى سو، ايمس من اِيشيگينگدن آققه نى. ***** تاققه چيقديم تاغ نينگ اوستى لاله مى ؟ كيته ى د يسم نازلى زيبام قاله مى ؟ خدا بيرگن منى گلى زيبامگه مين سيومه سم يوره ككيننگ قاله مى ؟ ***** تاقچه گه پياله قويديم تولمه دى، من ياريم گه خط يوبارديم كيلمه دى. كيلسه كيلسين شو آى نينك اون بيشيگه كيلمه سه او - اوزيم باره ى قاشيگه. ***** تاقچه گه پياله قويد يم تورمه دى، من آغم گه خط يوبارديم كيلمه دى. آغه گينم يوللرى پيچك - پيچك ينگَمگه يره شه دى، طلا كجك. ***** تاغ اوستيده تاغاره تونترديلر، دوگانم نى اِيتّدى ديب، اختر ديلر. دوگانم نى اِيتگه نى يالغان ايكن سيور يارى قوينيده، ياتگن اِيكن . ***** توتگه چيقسه توكيله دى، سيور يار، قيزيل كويلك سيتيله دى، سيور يار. اگر يارنينگ آق بيله گيد ن اوشله سه شاده مرجان توكيله دى سيور يار . **********
ح حياتينگ آشيرمه - تاشير، آه ييگيت، ديوارينگدن منى آشير، آه ييگيت آته جانينگ چيقسه عدالت تختيگه گل انار تونينگ گه يا شير آه ييگيت . **********
خ خط بيته من، من بلبل نينگ باليگه يوباره من قيصار جان نينگ شهريگه. يوباره من يازى جانيم اوقيسين جوابى نى تيزراق منگه بيتيسين . ***** خواجه المار اوستيگه قار ياغه دى، بير كيلين اويدن چيقيب، قوى ساغه دى. يا كيلين اويدن چيقيب قوى ساغمه گين سينى كورگن لرنى ايسى آغه دى . **********
چ چرخ گينم آلمه شيقيلداق اورگيله ى. آته نگيز بيزگه قرينداش اورگيله ى، آته نگيز دن بيتته قيز تيله ب، ايديك آته نگيز كوزلريده، ياش اورگيله ى . ***** چرخ گينم قولاغيده خمير توريش، مين سينى تينگگينك ايمس، غوزه فروش. سينى تينگينگ چولده گى چول بچه لر مينى تينگيم باغده گى گل غُنچه لر . ***** چرخِ گردان اَيله نه دى، زيل بيلن، يامان آدم اولديردى، تيل بيلن. يخشى نى تارتسه كيله دى قيل بيلن يامان قورسين، كيلمه يدى فيل بيلن . ***** چرخ گينم اَيله نه دى اوز باشيگه، بير آغم آلمه يدى منى ياديگه. بير آغم آلمه سه منى ياديگه يقه سيگه گل تيكه ى اندازه گه. *****
چرخ ييگيريب چارباغ آلگن اوزگينم، سايه سيده رومال تيككن اوزگينم. من ايشيتد يم كيتگن آغم كيلدى ديب يوليگه جانيم نى تيككن اوزگينم . ***** چرخ ييگيريب چارباغ آلگن اوزگينم، سايه سيده رومال تيككن اوزگينم. مين ايشيتديم كيتگن آغم كيلدى ديب، قوى آليب خدايى قيلگن اوزگينم. ***** چرخ ييگيريب - چرخ ييگيريب هاره من، چرخ دن توريب دوگانمگه باره من. دوگانم شيرين تيلينى بيرمه سه خنجر آليب يوره گيم نى ياره من . ***** چرخيم نى قولاغيدن اوچدى قوشيم، چرمگر چارباغيگه توشدى قوشيم. چرمگر چارباغيدن گل كيلتيرينگ گل نى قوييب بيزگه بلبل كيلتيرينگ. ***** چرخ ييگيريب - چرخ گينم اَيله نه دى، اويگه كيرسم قره ساچ تولغه نه دى. قوي سوييب كاكل تَره ب، آلگن ياريم اوليانينگ گِيرديدن اَيله نه دى . ***** چرخيم نينگ قولاغيدن اوچدى قوشيم، قلندر چارباغيگه توشدى قوشيم. قلندر چارباغيدن گل كيلتيرينگ گل نى قوييب بيزگه بلبل كيلتيرينگ. ***** چرخيم نى قولاغيده بلبل قوشى، كيشى يارى كيشى نينگ كونگيل خوشى. كيشى يارى كيشى گه قيلمس وفا اوشبوغم بيلمس ييگيتلر نينگ ايشى . ***** چرخيم نينگ سرپره سى سِكّيز توگون، سِكّيز آى كيتگن يازيم كيلگى شوگون. سِكّيز آى كيتگن يازيم كيلسه شوگون باشيدن اوچ اورگيله ى اوشه شوگون. ***** چقماق چاقسم اوت بيره دى تَنَم گه، باريب اَيتينگ آق سوت بيرگن آنم گه. شام و سحر يوره ك بغريم د ير، كباب مين بارگونچه خد مت قيلسين صنم گه . ***** چينريليب چيققن چِنار برگيز قَنى، عشق بيلن آلگن ياريم مِهريز قَنى. اَوَلْگى عشقيز بيلن آلد يز منى آخرى غمخانه گه سالد يز منى . ***** چيليم نى چيككن ياريمدن اَيله نى، تماكى توككن ياريمد ن اَيلَه نى. شهرنينگ اورته سيگه د كان قوريب سلطنت قورگن ياريمدن ايله نى. ***** چيمد يلله ب، چيققن چِنار برگينگ قنى، همه ده بارد ير يارى - يارينگ قنى. يارليكلر ايل ايچيده دُردانه دير يارى يوق نينگ بغرى اوتد يك يانه د ير . ***** چيغچيد ن چيققن نهاليم كيل بيراق، خِمچه ديك نازيك - نهاليم كيل بيراق. خِمچه دن نازيك - نهاليم كيلمه سنگ د سته-د سته گل بولَى زلفينگ گه تاق . *****
چيليم نى چيككن آغم د ن اورگيلَى، كيفينى بيلگن آغم دن اورگيلَى، مزارجان يازلريده چَكَر اوريب سلطنت سورگن آغم دن اورگيلى. ***** چيليم چيكسم باشگه چيقَر خُمارى، يار كوينيده قالدى بوينيم طومارى. هيچ بهانه تاپمه د يم ينه بارسم بير نشانه بولسين بوينيم طومارى. ***** چيغه دن چيققن نهاليم كيل بيراق، خيمچه ديك نازك نهاليم كيل بيراق. خمچه ديك نازيك - نهاليم كيلمه سنگ دسته-دسته گل بولَى زلفينگ گه تاق . ***** چاپيب چيقسم دريچه لر آچيلر، اورته سيده لعل و مرجان ساچيلر. اورته سيگه لعل و مرجان ساچيلسه قيزيل گل مُغجه ده بولسه، آچيلر . ***** چار ديوارده چَرخى قالگن دوگانم، قازيق ده ساچيغى قالگن دوگانم. قاچيب كيتدى يارى بيلن قوشيليب شبرغانده آتى قالگن د وگانم . ***** چار شنبه چاشگاهسيده آتيلدى يار، آتينى تِياغى هرد م بيقرار. اوز قوليمده يوق ايكن هيچ اختيار قسمتيم ده بار ايكن بيگانه يار. ***** چارباغ نينگ اُول ياغيده اچچه ياغاچ، اوستيده الحمد اوقيدى قلد ير غاچ. قلد يرغاچ اوچر بولسنگ يانيم دن اوچ قناتينگگه خط بيته ى آغَمگه اوچ . ***** چار شنبه كون تورت طرفگه قَره يمن، پنجشنبه كون عنبر كاكل تَرَه يمن. ايشيتيب من كيتگن جانيم كيله دى دوبيل قاقيب بازارچى دن سوره يمن . ***** چار شنبه نى چاشيگه من اورگيلَه ى، ايپك سَلله، باشى گه من اورگيله ى. كيم كيليبدى منى ياريم نى كوريب سيور ياريم قاشيگه من اورگيله ى. ***** چارباغ ايچره كورينه دى قَد ينگيز، يككه ليكد ن سرغه ييب دير، رنگينگيز. سوره سنگيز "اِيككم اوتوز" ياشيميز غصه و محنت نى چيكدى باشيميز . ***** چولده گى ايلان نى آتيب اولد يرينگ، يازى ده ى غريب نى آتگه مينديرينگ. يازى جان سيز هم غريب، بيز هم غريب اياغى تولدى تيكاندن - مينديرينگ . ***** چولده كوردم چول بورى نى اويينى، ساغينيب من آغه جانيم بويينى . ساغينسم ساغينمه سم اِيرته، كيلر جاروب آليب سوپيره ى، آق يولينى . ***** چولده كورديم چول بورى نى اويينى، ساغينيبمن يازى جان نينگ اوزينى. ساغينسم ساغينمه سم ايرته كيلر سولگين آليب سوپيره ى آق يولينى . *****
چولده كورد يم چوچى مامه سايه سى، نار توغيبدى يازى جان اروانه سى. نارميكن لوكچه ميكن تَيلاقچه سى طلاد ن بولسين مونى بوسا غه سى . ***** چولده كورديم چُوچِى مامه، سايه سى، نار توغيبدى آغه جانيم تيوه سى. نار توغيلسه آغه جانيم تيوه سى طلاد ن بولسين اونينگ بوسا غه سى . ***** چولده كورديم چوچى مامه، سايه سى، مين بولايين يارگينم صداغه سى مين بارگونچه قوى بولسين - قوزى بولسين مين بولاى گوهر قولينى قَمچيسى . **********
د دريا نينگ نرياقيده قوش هيده گن ، قوشينى قلاغينى بوش هيده گن . بيليده پوته سى يوق ايپ باغله گن ، كيسه سيده پولى يوق قيز خواهله گن. ***** دريا نينگ نرياقيده يكّه شيبيت ، يكّه شيبيت تگيده ميرزا ييگيت. باريب كورينگ آنه جان قنده ى ييگيت قوليده ليلى كتاب برنا ييگيت. ***** دروازه نگيز دروازه مگه باقه دى، اورته سيدن آب زمزم آقه دى. آب زمزم سويدن ايچگن يازى، خاتين آليب زيبا دن كيچگن يازى. ***** دريا گه تاش تشله مه ، آقر كيتر، بيگانه گه قيز بيرمه ، آلر كيتر. بيگانه گه قيز بيرسنگ رنگى سريغ ، كوزيدن ياش آقه دى مثل اريغ. *****
دريا دن آقيب بارر آق بليغيم ، بيپيچاق حلال بولگن ، جان بليغيم. خدا دن تيله گه نيم اوز لايغيم ، ناخواستدن كيريب كيلدى نالايغيم. ***** دريا نينگ نر ياغيده دير قيزيل گل، ايريم سرى كيته دى منه شو يول. بو يول نينگ رهبر لرى كيم لر بولسه، يار آلديگه بيزلرنى ايلتيب قويسه. ***** دريا نينگ نر ياغيدن عطار كيلر ، آق ايپك ، قيزيل ايپك ساتيب كيتر. آق ايپك ، قيزيل ايپك تيله ته يليك، كتته تاغم بيليگه، اوره ته يليك. ***** دريا نينگ نر ياغيده بير كوزه ماش ، آتيمنى ايگر له يدى بير قلم قاش. آتيمنى ايگر له يدى ، يوگن له يدى ، اياغى اوزنگيده ، كوزيده ياش. ***** دريا نينگ نر ياغيده ياتگن ييگيت ، خدا نينگ رحمتيگه ، باتگن ييگيت . تگيده قالين گيلم ، ملله كيگيز ، مدرسه ده اوقيگن ، ملا ييگيت. ***** دريا نينگ نر ياغيده كورديم سينى ، چادرى چمبر بيلن سيوديم سينى . بير سيوديم ، ايكّى سيوديم ، سوكدينگ مينى ، نامرد نينگ اوغلى بوله ى ، قويسم سينى. ***** دريا نينگ نر ياغيده ، ميانه من ، ميانه گه ته يه نيب گل ، يايه من. يريمى طلا ، يريمى نقره ، پياله من ، يازيگه سلام بيرسم ، اوياله من. ***** دريا نينگ نر ياغيده سيلِ بوران ، گل تيريب ، دسته قيله دى بير جوان. عزت و اكرام بيلن بيرديم سلام ، سلام عليك آلمه ى بولدى روان. ***** دريا نينگ نر ياغيده تال بار ايكن ، تال تگيده بير كيلين ياتگن ايكن . ايزيدن بير آتليغ باره ويرسه، يوزيگه گل رومالين ياپگن ايكن. ***** دريا نينگ نر ياغيدن سو كيله دى، سو بيلن ايكّى اوردك تينگ كيله دى. اورد ككه اوردك مناسب، غازگه غاز، ييگيت گه قلليغ مناسب، قيزگه ناز. ***** دريا نينگ نر ياغيده ، شفتالى زار ، شفتالى زار تگيده ، قيزلر بازار . اى ، قيزلر اوريش منگلر ، ايپك اوچون ، ييگيتلر جان بيره دى سيزلر اوچون. ***** دريا نينگ نر ياغيده چيليم غوزه ، چيليم غوزه تگيده ، طلا كوزه . طلا كوزه آلماققه بيله ك كيره ك ، يار بيلن يوريماققه يوره ك كيره ك. ***** دريا نينگ نر ياغيده قسم ياغاچ ، قسم ياغاچ اوستيده قوش قلديرغاچ . قوش قلديرغاچ اوچر بولسنگ يانيمدن اوچ ، خط بيره من قوانيب ، ياريمگه اوچ . *****
دريا نينگ او باشى بار ، بو باشى بار ، تيوه چى نينگ كوك تيكانگه ، خوشى بار. قوليده اره سى بار ، تيشه سى بار ، باشيده مينگ تنگه لى سله سى بار. ***** دريا نينگ اول ياغيده ، شمع يانه دى ، شاهى تونليك ، بيداو آتليك كيله دى . شاهى تونليك ، بيداو آتليك بيك آغم ، چپ بيريب ، جو خانه دن كيله دى. ***** دريا نينگ سين وقيگه ، مين بقيگه ، تماكى تارتر بولسنگ كوز اوستيگه ، تماكى تارتر بولسنگ باشيم چيليم ، ايچيده گى قور قورى بولسين دليم. ***** دريا نينگ سين وقيده ، مين بقيده ، قول توتيشيب قيچقيره ى : اوت بقيگه. مين بارسم ، ايللر ملامت قيله دى ، كورسه كوزى كور بولسين ، اوت بقيگه. ***** دوگانم د لدل درخت نينگ دانه سى ، دوگانمنى ايرگه ، بيرمنگ آنه سى . دوگانمنى ايرگه ، بيرمنگ آنه سى ، زر آليب زرگرگه ، بيرمنگ آنه سى . ***** دريا نينگ اول ياغيده اچچه ياغاچ ، اوچيده الحمد اوقيدى قلدير غاچ . قلدير غاچ اوچر بولسنگ ، يانيمدن اوچ ، قناتينگه خط يازه ى آغم گه اوچ. ***** دريچه دن قره ب تورگن دوگانم ، قره كه جك تره ب تورگن دوگانم . يارى نى كيليشينى او ايشيتيب ، قلدير غاچ ديك سيره ب تورگن دوگانم . ***** درايى كويلك كييب توت قاقه دى ، دشمنلر اولگن كونى گل تاقه دى . دشمنلر، اولسين ، اورنيدن تورمه سين ، قيرقى توليب ، قيرق آشينى كورمه سين. ***** دره - دره آق بيله گيم ، قيزگينه ، قانگه تولگن دير يوره گيم قيزگينه ، قانگه تولگن دير يوره گيم، ديمس من، نور ديده تاج سريم ، قيزگينه. ***** دشت ارا تورگن گياه سن ، دلبريم ، نظريمگه توتيا سن ، دلبريم. بويگيننگنى راست قيلگين - بير كوره ى، گوهر قيمت بهاء سن ، دلبريم. ***** ديوالدن بويله ب ، قريدى بو ييگيت ، كونگليده اويله ب قريدى بو ييگيت. كونگليده اويله گه نى مناسب يار ، مناسب يارگه قريدى بو ييگيت. ***** ديوالينگدن بويله ب-بويله ب باقه من ، قيرغِى بوليب شاه قناتيم قاقه من . قيرغِى بوليب شاه قناتيم قاققنده ، زامبير بوليب شيرين ايتدن چاقه من. ***** دوگانه جان ايكيميز بيرديكگينه ، كاوشيميز نينگ نعلى قيلد يكگينه. ايكيميزنى ، بير قفسگه سالسه لر، ايكيميزنى طوطى مينا ديسه لر. *****
دوگانمنينگ دوگانه سى بار ايكن ، دوگانم نينگ هم نفسى بار ايكن . دوگانم نيكيگه ، باره ى ديب ايديم ، اويى قورغور ، بخشيده سى ، بار ايكن. ***** دنيانى دنيا ديب اوتگن ، بار ميكن ، دنيانى پايانيگه ييتگن ، بار ميكن . دنيانى پايانيگه ييتگن بولسه گر ، مينينگ ديك ارمانده اوتگن بارميكن. ***** دريانى شمالى بولديم آنه جان ، يخشيلر يمانى بولديم آنه جان. قوليمده طلا چيليم سرخانه سى ، يازى جان خُمارى بولديم آنه جان. **********
ز زرد وزى كويلككه زامبير اوچ بولر ، صنم جانگه اويدن تورسه كيچ بولر . صنم جان نى جايدن تورسه كيچ بولر ، قير ميزى لبيگه آغم اوچ بولر . ***** زيبا جان باغينگگه كيرديم اوزيم د يب ، ايگه سى قيچقيره دى ها قيزيم د يب . اى فلك شو بلادن قوتيلسم من ، دو باره توتمه ى آتينى اوزيم ديب . ***** زيبا جان ساچين تَرَرْ ، ساچين تَرَرْ ساوچيلر كيلمه ديب يولگه قرر . بير قرر ، ايكّى قَرَرْ - تاكى قَرَرْ ، اويگه كيريب زلفينى ، بير بير سنر . ***** زيبا جان تام ساله دى ، پست پست گينه ، ايچيكه گل يايه دى ادرس گينه . گُليدن آله يد يسم تيكانى بار ، سويدن ايچى د يسم ، ايلانى بار .
|
