|
|
|
خلق ایجادی نمونه لری عزیز سایتیمیز شیدالری! بو سایتدن ، افغانستان اوزبیکلری نینگ تاریخی قوشیقلری، باله لر فولکلوری، شونینگ دیک مراسم فولکلوری نمونه لری،ایرتکلر،داستان قوشیقلری،ضرب المثللر،تاپیشماقلری اورین آلگن.اوشبو سایت نی مطالعه قیلگن کیشی دینگیزبوییگه باریب قالگن دیک حس ایته دی اوزینی .جوش اوریب تورگن دینگیز بوییده خیال سوریب تورگن آدم بی اختیار تولقونلر نینگ حاصل بولیش یوللری حقیده اویله یدی.بونینگ بیرینچی سببی ،دینگیز نینگ موجود لیگی .کیینگی سببی،آب وهوا تاثیری. فولکلور خلق قلبیده گی دینگیز گه اوخشه یدی. او " اجتماعی بویورتمه" گه قره ب موجله نیشی یا که تولقونله نیشی یاکه توزغیرگن ارسلان دیک کوککه سبچیب،حمله قیلیشی ممکن. امااو کورسه ته دیگن معجزه لر نینگ یگانه منبعی -سو. عینی شو امکانیتدن توغیله دیگن طبیعی حادثه لر نینگ رنگ به رنگ لیگی عقل نی لال قالدیره دی. بیر قره سنگیز ، فولکلور نمونه لری عصر لر بویی بیر یوله، بیر تیکس آقیب کیله یاتگنگه اوخشه یدی.مضمون وشکل،اوشه،وزن، کیفیت،آهنگ- اوشه. علیشیر نوایی حضرتلری" میزان الاوزان"رساله سیده مثالگه کیلتیرگن خلق قوشیغی ( یار-یار)نمونه سیگه اعتبار بیرینگ :
قیسی چمندین ایسیب کیلدی صبا، یار-یار کیم دمیدین توشتی اوت جانیم ارا،یار-یار ...
شو بیتگه قوییده گی : اندخوی جانده اوت یاقسم، بلخ ده توتون یار-یار بو دنیا ده بار میکن بغری بوتون یار-یار بو دنیا ده بار بولسه، بغری بوتون یار-یار کاغذ دن قزان قیله ی گلدن اوتین یار-یار
قوشیغی آهنگی،شعری توزیلیشی ووزنی ماس کیله دی. طبیعی که جهانده گی برچه خلقلر، جمله دن افغانستان اوزبیکلری نینگ قلبلری هم وطن پرورلیک، محبت ، ایرکسیورلیک،مردلیک،عدالت،دوست لیک، تینگلیک،تینچلیک،بخت-سعادت،آزادلیک تویغولری بیلن تولوغدیر.منه شو معنوی توکیسلیک اولرگه گوزه ل فولکلور نمونه لری یره تیش اوچون سرچشمه بوله دی. حاضر انه شو فولکلورنمونه لرینی سیز عزیز سایتیمیزعلاقمندلریگه تقدیم ایته میز. خلقیمیز نینگ معنوی میراثی بولمیش بو دردانه لرافغانستان نینگ ییتوک فولکلور شناسی داکتر فیض الله ایماق نینگ تاشکند ده 1986ییل کریل خطی ده چاپ بولگن "خلق دردانه لری"کتابیدن اقتباس قیلینگن.
ضرب المثللر
وطن،وطنپرورلیک،انسان پرورلیک،تیل،یخشی لیک،مرد لیک،نیک بین لیک،توغری لیک،آته-آنه، فرزند توغریسیده
-آیتمس سوزدن قه یت. آیترسوزنی آیت.
-اخترسنگ تاپرسن،قوله سنگ ییتر سن.
-اختر گه نینگ حرکتده.
-برکت- کوپچیلیکده.
-بلیغ نینگ زنده لیگی سو بیلن.
-بیلی باغلیغ نینگ کونگلی باغلیق.
-بیگانه اوی -قرانغو.
- بیر باشگه بیر اولیم.
-بیر دروازه بیکیلسه، مینگ دروازه آچیله دی.
-بیر قول بیلن آفتابنی یاشیریب بولمس .
-برادرلیک -برابرلیک.
-بازارگه بار، بختینگنی کور، اویگه کیریب تختینگ نی کور.
باله لیک اوی -بازار باله سیز اوی مزار.
-باله ییغله مه سه، آنه سوت بیرمه یدی.
-باله -عزیز،تربیه سی اوندن عزیز.
-باشگه توشگن نی کوز کوته رر.
-باشگه بلا نیردن کیلر، ایککی برماق، تیلدن کیلر.
-باشقه نینگ مس قزانیدن اوزینگنی قره قزانیگ یخشی.
-بلبل چمن نی سیور، آدم وطن نی.
-بوغدای نانینگ بولمه سه، بوغدای سوزینگ بوسین.
-وطن نینگ ویرانه سی- عمر نینگ غمخانه سی.
-گردنینگگه بیچاق قوییلسه هم ،توغری سوزله.
-گل بته سیگه عزیز.
-دمینگ باریده یول تانی، نانینگ باریده ایل تانی. __________ دوامی با ر
کیلین سلام
چینغیراققه گل آسیب، کیلین کییاوگه مناسب- کیلین-کییاوگه بیر سلام.
گردنی آش تخته ده ی ، ساقالی آق پخته ده ی- گوررینگ بایگه بیرسلام!
کیسسه سیده خرما سی کوزیده بارسرمه سی- لعلی بایگه بیرسلام.
چیننی گه گل قویدیرگن، الماس گه جان ایندیرگن- پتره سازگه بیر سلام.
دروازه سی گوم ایتگن، آوازه سی روم کیتگن - سواد سیزگه بیر سلام .
ماشینلری شقیر لر، کاووشلری تقیرلر- خییاط خانگه بیر سلام.
برماغی زوواله دیک، ایاغی گیلماله دیک - الوستتیگه بیر سلام !
تامده یاتگن پاده ده ی، ایککی لینگی خاده ده ی - لینگ دراز گه بیر سلام !
یورگن قری بوری ده ی ، آغزی تام نینگ توری ده ی- سودخوربایگه بیر سلام !
قیزیل طلا خرجله گن، تویگه طلا صرف له گن- بابا سیگه بیر سلام !
دروازه گه دپ بیر گن، اوچ اولوس گه گپ بیر گن- تاغه سیگه بیر سلام ،
اولتیریشی پیتابده ، ایککی کوزی کتابده ابه سیگه بیر سلام !
آق مسجد پنجره سی، ییگیتلر شجره سی آته سیگه بیر سلام!
آق دیوال نینگ پرده سی، خاتینلرسرکرده سی- بووسیگه بیر سلام!
اله قاپ نینگ بورجیده ی، شلپنگ قولاق گورجی ده ی دایه سیگه بیر سلام !
هنگره ده گی پخالده ی، یوگوریب یورگن شغالده ی- اویلاوو سیزگه بیر سلام !
زلفیگه گللر آسگن ، اویی پوپه نک باسگن - سان سیز قیزگه بیر سلام !
تاقیچه سی پوپکلیک، ایگنه لری ایپک لیک- ایرکه قیز گه بیر سلام ! ############
یار - یار
ایلده یده گی ییگیتلر یولنی باشلنگ، یار-یار کیکسه-کیکسه خاتینلرتوینی باشلنگ ، یار-یار
کیکسه-کیکسه خاتینلر باریب کیلینگ یار-یار ایککی یاقنی کوندیریب،توینی قیلینگ یار-یار
کیچه سی جوچی کیتدی آیدین اوچون یار-یار آیدین نی توی قیلماقچی آغم اوچون یار-یار
جوچیلرگه آته سی جواب بیردی یار-یار آیدینگه هم آنه سی خبر بیر دی یار-یار
قطار-قطارتیوه گه توی آرتینگلریار-یار تاغده یورگن سورودن قوی آرتینگلر یار-یار
امبارده گی بوغدایدن قاپ تولدیرینگ یار-یار آیدین جان آته سینی تیز کوندیرینگ یار-یار
اوزین -اوزین ارغمچی تارتیشه یلیک یار-یار اولنگچیلر کیلگونچه آیتیشه یلیک یار-یار
های-های اولنگ ،های اولنگ آی آچیلگن یار-یار کیلین کیلگن حویلیده گل آچیلگن یار-یار
تورده توشلگن قالین بیر گلی من یار-یار آغم بیلن کیلین نینگ بلبلی من یار-یار
آته سی نینگ باغینی باغله دی قیز یار-یار ایلاتی نینگ آغزینی یاغله دی قیز یار- یار
ایلاتی نینگ آغزینی یاغله دی قیز یار-یار آته سی نینگ آبرویینی سقله دی قیز یار-یار
بوغچه سینی باغینی باغله دی قیز یار-یار کیترمنگه اوزینی شه یله دی قیز یار-یار
ییغله مه قیز-ییغله مه اوی سنیکی یار-یار پنجره لیک آیینه لیک تام سنیکی یار-یار
پنجره لیک، آیینه لیک تام مبارک یار-یار اوز بویینگگه مبارک یار مبارک یار-یار
های-های اولنگ،های اولنگ،آی باتمه سین یار-یار کیلین کیلگن کیچه لر تانگ آتمه سین یار-یار
اره وه نینگ ته گیگه سیپدیم کیپک یار-یار کیلین ینگم کیگنلری ، به ری ایپک یار-یار
اره وه نینگ دیگیری لرزان بیردی یار-یار قوم وقرینداش ایکن ارزان بیردی یار-یار .........................دوامی بار
##############################
قیزیل-قیزیل یوزلری
گل لاله یانیده گل گه اوخشه ب توره میز، بوینیمیزگه گل آسیب، آغه جانیم کوره میز. گل چرباغینی آره له ب گل خیمچه دن توته میز، گل خیمچه سیدن توتیب، گلنی هیدله ب اوته میز. باغ ایچیگه بار گنده، گل خیمچه نی اوزمنگلر، گل خیمچه سینی اوزیب، آغم کونگلین بوزمنگلر آهسته قویینگ قدمنی، گللر پایمال بولمه سین گل گه آزار بیرمنگلر، آغم کونگلی قالمه سین. ییگیت آغم بویلری گل خیمچه گه اوخشه یدی، قزیل- قیزیل یوزلری گل خیمچه گه اوخشه یدی. ییگیت آغمگه اوله ی، خاص الفده ی بویی بار. اوزی بوییگه مناسب، گلده ی قیزگه تویی بار. ##########
اقه ره شیرین تیلیمنی
اقه ره شیرین تیلیمنی،آلیب کی (ل)بلبلیمنی، امان بولسه کوره میز ، باغده گی باغ گلیمنی.
کیچکینه چنار میسن،آ سیلسه سینر میسن بونچه:"کیته من" ، دیسن آیریلسم تینر میسن؟! اقه ره شیرین تیلیمنی، آلیب کی(ل)بلبلیمنی، امان بولسه کوره میز ، باغده گی باغ گلیمنی
آتنگ انار ایکدیمی،تگیگه سو سیپدیمی، باشینده گی تاقینی سیور یارینگ تیکدیمی؟ اقه ره شیرین تیلیمنی، آلیب کی( ل)بلبلیمنی امان بولسه کوره میز ، باغده گی باغ گلیمنی.
سرپل اوزی هوادار، درختلری میوه دار، تا اوزینگدن بولمه سه، کیم نقصیگگه روادار؟ اقه ره شیرین تیلیمنی،آلیب کی(ل) بلبلیمنی، امان بولسه کوره میز باغده گی باغ گلیمنی.
تیره ک نینگ اوچگینه سی، پسته نینگ پوچگینه سی، آدمنی اولدیره دی نگار نینگ کیچگینه سی. اقه ره شیرین تیلیمنی، آلیب کی(ل) بلبلیمنی، امان بولسه ، کوره میز، باغده گی باغ گلیمنی .
هوکیزینگنی باقه میز، شاخیگه گل تاقه میز، تماغینگ نینگ تگیگه اون بیرته شمع یاقه میر. اقه ره شیرین تیلیمنی، آلیب کی(ل) بلبلیمنی، امان بولسه کوره میز، باغده گی باغ گلیمنی.
قیزل رومال بیلیزگه، مین نیمه دییه ی سیزگه، بیر کولیب قره مه یسیزهمه گناه اوزیزگه. اقه ره شیرین تیلیمنی، آلیب کی(ل)بلبلیمنی، امان بولسه کوره میز ، باغده گی باغ گلیمنی .
یوقاریدن کیله من، نوروز گلین تیره من، تیرگن نوروز گلیمنی دوگانه مگه بیره من. اقه ره شیرین تیلیمنی، آلیب کی(ل)بلبلیمنی ، امان بولسه کوره میز ، باغده گی باغ گلیمنی.
قیزیل المه نینگ نقشی، تامده سه یره یدی بخشی راستیسینی مین آیتسم همه دن جانان یخشی . اقه ره شیرین تیلیمنی، آلیب کی(ل)بلبلیمنی، امان بولسه کوره میز، باغده گی باغ گلیمنی.
|
